Een homelab-NAS bouwen met OpenZFS, Samba, Jenkins & GitLab — volledig geautomatiseerd met Ansible

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
📦 Wat een snel “even een NAS opzetten dit weekend” had moeten worden, werd een week vol konijnenholen, yak shaving en een onredelijk aantal git-commits. Maar goed — het homelab is er beter van geworden, en alles is nu geautomatiseerd en gedocumenteerd. Zoals altijd staat de volledige Ansible-codebase hier:
👉 github.com/aptupgrademe/www_k3s
Voordat ik bij de NAS en OpenZFS kom — het eigenlijke hoofdprogramma — gooi ik eerst even de zijmissies eruit die onderweg gebeurden. Spring naar de ZFS-sectie als je ongeduldig bent. Ik oordeel niet.
Inhoud
🐿️ Zijmissies: alles wat niet de NAS was
Je kent het. Je begint een NAS te configureren en drie dagen later zit je Grafana-alertregels te repareren en een Franse operations-handleiding te schrijven. Dit is wat er gebeurde:
🔒 Beveiligingsfixes (de “wacht, stond dat open?!"-editie)
- rpcbind luisterde op poort 111 — publiek. NFS wordt nergens gebruikt. Opgelost. 😬
- rkhunter stuurde elke ochtend “infected!"-mails — omdat SourceForge was overgestapt op HTTPS-redirects en
curldie niet volgde.curl -Ltoegevoegd. Ookrkhunter --propupdnadnf-automaticgeautomatiseerd, zodat nachtelijke security-updates niet op rootkits lijken. - Grafana-alertregels hadden de drempels in de PromQL ingebakken, wat “condition must not be empty”-fouten gaf als de metrics onder de drempel lagen. Drempels naar de evaluator verplaatst. Werkt nu echt.
- systemd-hardening-drop-ins uitgerold:
sshdging van exposure score 9.6 → 7.8,node_exporterenprometheuselk van 9.2 → 4.4. - Overbodige services geschrapt:
rpcbind,gssproxy,sssd— geen enkele nodig, allemaal draaiend.
⚡ Performance
- Autoptimize geïnstalleerd op WordPress: het aantal JS/CSS-tags daalde van 40 naar 6. Paginagrootte ~18% kleiner.
- robots.txt gaf een 404. Yoast SEO genereert het dynamisch via PHP, maar nginx behandelde het als statisch bestand. Eén
try_files-directive later — opgelost. tcp_max_syn_backlogverhoogd van 512 naar 4096, passend bijsomaxconn.- Transparent Huge Pages omgezet van
alwaysnaarmadvise— de standaard veroorzaakt latentiepieken in K3s-pods, MariaDB en Redis.
🎨 Design & SEO
- De blogheader kreeg een redesign: het logo met de vliegende admin staat nu rechts (gespiegeld, zodat hij naar binnen kijkt in plaats van van de pagina af te vliegen), de sitetitel links, een donkere achtergrond die past bij de navigatiebalken. Kleine dingen, groot verschil.
- 165 afbeeldingen hadden geen alt-tekst. Opgelost met een WP-CLI-script dat de beschrijvingen automatisch uit de bestandsnamen afleidt. Dat duurde langer dan het opzetten van de NAS.
- robots.txt toont de door Yoast gegenereerde sitemap nu netjes aan zoekmachines.
- “Home” toegevoegd als eerste item in het navigatiemenu. Blijkbaar was het niet duidelijk hoe je terug naar de voorpagina kwam. Oeps.
📚 Documentatie
Omdat ik blijkbaar meer van docs schrijven houd dan gezond is: de operations-handleidingen zijn nu beschikbaar in het Duits, Engels en Frans voor WordPress, Nextcloud en de nieuwe NAS. Ja, Frans. De map docs/ in de repo bevat alle zes HTML-bestanden.
🗄️ Het hoofdprogramma: OpenZFS-NAS op Debian 13
Goed. Het ding dat ik eigenlijk wilde doen.
Waarom ZFS? Een korte geschiedenis
ZFS werd oorspronkelijk ontwikkeld door Sun Microsystems en kwam voor het eerst uit met Solaris 10 in 2005. De naam stond voor “Zettabyte File System” — bescheiden was Sun niet. Het werd vanaf nul ontworpen om problemen op te lossen die traditionele UNIX-bestandssystemen al decennialang wegmoffelden: stille corruptie, inconsistente toestand na crashes, de algemene gruwel van fsck op grote volumes.
Toen Oracle in 2010 Sun overnam, splitste de opensource-ontwikkeling van ZFS zich af als OpenZFS — vandaag het actief onderhouden communityproject dat draait op Linux, FreeBSD, macOS en andere. Dat is wat we gebruiken.
Iets wat ik lang dacht: ZFS is een FreeBSD-ding. Dat blijkt niet helemaal te kloppen. OpenZFS zit in de repo’s van Debian 13 en installeert zonder problemen. Ik draai het voor het eerst, dus ik heb nog geen cijfers uit de praktijk. Mijn gok is dat de ruwe doorvoer iets lager kan zijn dan bij een getunede ext4/mdadm-opzet — maar de ruil voor checksums, detectie van stille corruptie en snapshots maakt de data een stuk veiliger. We zullen zien hoe het standhoudt. 🧪
✅ Wat ZFS geweldig maakt
- End-to-end checksums — elk blok krijgt bij het schrijven een checksum, die bij het lezen gecontroleerd wordt. Stille corruptie (“bit rot”) wordt gedetecteerd en in een redundante pool automatisch hersteld.
- Copy-on-Write (CoW) — data wordt nooit ter plekke overschreven. Dat maakt snapshots in feite gratis en elimineert het write-hole-probleem van RAID-5.
- Snapshots — momentopnames van een dataset, direct aangemaakt en ruimte-efficiënt opgeslagen. Terugdraaien in seconden.
- Ingebouwde RAID (RAIDZ) — geen aparte RAID-controller, geen stille metadata-corruptie. RAIDZ1/2/3 zijn ZFS-native.
- Compressie — transparant, per dataset.
zstdlevert 30–50% ruimtebesparing op documenten en backups tegen verwaarloosbare CPU-kosten. - ARC-cache — ZFS beheert zijn eigen adaptieve leescache in RAM. Meer RAM = sneller lezen.
- Gepoolde opslag — alle datasets delen de ruimte van de pool dynamisch. Geen vaste partities meer uitsnijden.
⚠️ De nadelen
- RAM-vreter — de ARC is gulzig. Een echte NAS wil 16–32 GB.
- Geen makkelijk RAIDZ-resizen — je kunt niet zomaar een schijf aan een bestaande RAIDZ-vdev toevoegen. ZFS 2.2+ heeft expansie toegevoegd, maar instant is het nog steeds niet.
- ECC-RAM sterk aangeraden — ZFS vertrouwt het RAM. Als het RAM vóór het schrijven stilletjes een bit corrumpeert, checksumt ZFS de corruptie als geldig. ECC voorkomt dat.
- Leercurve — pools, vdevs, datasets, properties. Een ander mentaal model dan traditionele bestandssystemen. Het is het waard, maar er gaat een weekend in zitten.
🏗️ De eigenlijke opzet
Eerder draaiden dezelfde drie SSD’s een klassieke Linux-software-RAID5 (md) met ext4 erbovenop. Dat werkte, maar bood geen van de integriteitsgaranties, snapshots of compressie van ZFS. Tijd voor een upgrade.
De hardware is een HP MicroServer Gen10 Plus V2 — Intel Xeon E-2314, 31 GB RAM. Opslagindeling:
sdb(465 GB SSD) → Debian 13 OSsda+sdc+sdd(3× 1,8 TB WD Red SA500 SSD) → ZFS RAIDZ1sde(1,8 TB Toshiba HDD) →/mnt/usbexterne backup
De Ansible-rol maakt de pool zo aan:
zpool create -f
-o ashift=12 # 4K sector alignment for modern SSDs
-o autotrim=on # TRIM commands for SSD health
-O compression=zstd # transparent compression
-O atime=off # no access-time writes on reads
-O xattr=sa # Samba xattrs in inodes (faster)
-O recordsize=128k # overridden to 1M per dataset
-O mountpoint=/raid5
data raidz /dev/disk/by-id/ata-WD_Red_SA500_...
📁 Samba — single source of truth
De belangrijkste ontwerpkeuze: de definities van de Samba-shares in vars.yml sturen alles aan. De Ansible-rol loopt erover om ZFS-datasets aan te maken, eigenaarschap in te stellen en smb.conf te schrijven. Voeg op één plek een share toe — de rest volgt automatisch:
nas_samba_shares:
- name: shared
path: "{{ nas_zfs_mountpoint }}/shared"
valid_users: user3
force_user: user3
- name: user1
path: "{{ nas_zfs_mountpoint }}/user1"
valid_users: user3
force_user: user3
Samba draait SMB3 met multi-channel-ondersteuning en async I/O. De ZFS-property xattr=sa slaat Windows-extended attributes direct in de inode op in plaats van in verborgen puntbestanden, wat metadata merkbaar sneller maakt. 🎛️
🤖 Jenkins, GitLab & Pi-hole
De MicroServer doet iets meer dan alleen bestanden serveren:
Jenkins (poort 8090) draait twee nachtelijke backupjobs — op rsync gebaseerde backups van twee externe Nextcloud-instanties (instance-a en instance-b). De SSH-sleutel voor deze verbindingen staat versleuteld in Ansible Vault en wordt bij elke verse installatie teruggezet naar /home/user3/.ssh/. Een volledige herinstallatie van het OS breekt de backupverbinding niet.
GitLab CE 19.1 (poort 80) dient als lokale Git-server. Een on-prem GitLab voor homelabprojecten betekent geen afhankelijkheid van externe diensten. De Ansible-rol regelt de hele post-install-configuratie via de GitLab-API: zet het root-wachtwoord, maakt een standaardgebruiker aan, maakt een groep homelab en een leeg project www_k3s aan — allemaal idempotent.
Pi-hole v6 (poort 8000 voor de webinterface, poort 53 voor DNS) blokkeert advertenties op netwerkniveau. Hij draait op poort 8000 in plaats van de standaard 80, omdat GitLab daar al woont. De DNS-upstream is 8.8.8.8/8.8.4.4.
En omdat het een HP-server is: HPE AMSD (Agentless Management Service) wordt als eerste geïnstalleerd — vóór al het andere. Zonder dat krijgt de iLO-BMC geen temperatuurgegevens van het OS en draaien de ventilatoren op volle toeren. Luid. Heel luid.
Dit alles — NAS en internetservers — is één ansible-playbook-commando verwijderd van een verse herbouw:
👉 github.com/aptupgrademe/www_k3s
Volgende stap: hp1 echt opnieuw installeren en het playbook voor het eerst draaien op een schone Debian 13. Ik laat weten of ZFS op Linux de hype waarmaakt. 🤞
