Mijn blog leren aan zijn eigen uploads te snuffelen: ClamAV op WordPress (en bewijzen dat hij echt blaft)

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
Een WordPress-map uploads hoort je vakantiefoto’s te bevatten
en af en toe een pdf. Hij hoort nadrukkelijk geen PHP-web-shell
te bevatten — maar dat “hoort” draagt daar een hoop gewicht. De
uploads-map is de allervaakste plek waar een gecompromitteerde WordPress uiteindelijk
code van een aanvaller uitvoert, omdat hij schrijfbaar is, via het web bereikbaar, en iedereen
hem vergeet. Dus gaf ik de mijne een neus: een virusscanner die elke nacht aan de
uploadmap snuffelt en me mailt zodra hij iets ruikt. 👃
En omdat een rookmelder die je nooit hebt getest gewoon plafondsieraad is,
liet ik hem ook expres afgaan. Daarover meer aan het eind.
🎯 Het ontwerp (bewust saai)
- 🌙 On-demand, elke nacht. Geen realtime on-access-daemon — dat is zwaar voor een bescheiden VPS, en ik ben eigenlijk de enige die ooit iets uploadt. Eén sweep per nacht is de juiste afweging: in het slechtste geval staat malware een paar uur tot de ochtendmail, geen weken.
- 🔇 Stil, tenzij hij iets vindt. Dezelfde filosofie als al het andere op deze machine (rkhunter, Monit): een schone scan stuurt niets. Een mail van de scanner betekent dus altijd “kijk hier nu naar”, nooit “alles in orde, zoals gewoonlijk”.
- 🔎 Alleen detectie. Hij meldt, hij verwijdert niet en zet niets in quarantaine. Op een persoonlijke blog bekijk ik een vondst liever zelf dan dat een automatische schoonmaker stilletjes een fout-positief bestand opeet.
- 🧩 Beheerd met Ansible (rol
blog_clamav), dus reproduceerbaar en onder versiebeheer, geen sneeuwvlokscript waarvan ik vergeet hoe ik het gebouwd heb.
📦 Hoe het geïnstalleerd en geconfigureerd is
Op AlmaLinux 9 is het hele ding ClamAV plus zijn signature-updater:
dnf install clamav clamav-update
De meegeleverde freshclam.conf bevat een placeholderregel die
voorkomt dat hij ooit draait — de klassieke valkuil bij de eerste keer. Haal hem weg,
haal de signaturedatabase één keer op en zet automatische updates aan:
# kill the "Example" line or freshclam refuses to start
sed -i '/^Example/d' /etc/freshclam.conf
freshclam # first full signature download
systemctl enable --now clamav-freshclam # keep signatures fresh automatically
De eigenlijke scan is een klein script op
/usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh. Het scant alleen de uploads-map,
gedraagt zich netjes tegenover de rest van de machine, slaat absurd grote bestanden over
(malware verstopt zich niet in een video van 300 MB), en — het belangrijke deel
— mailt alleen bij een treffer:
#!/bin/bash
SCAN_LOG="/var/log/clamav/wordpress-scan.log"
UPLOADS_DIR="/srv/wordpress-www/wp-content/uploads"
nice -n 19 ionice -c3 clamscan --recursive --infected --no-summary \
--max-filesize=200M --max-scansize=200M \
"$UPLOADS_DIR" > "$SCAN_LOG" 2>&1
RC=$?
# clamscan exit code 1 = something was found -> mail it, otherwise stay silent
if [ "$RC" -eq 1 ]; then
mail -s "[$(hostname -f)] ClamAV: infected file(s) found in WordPress uploads" \
me@example.com < "$SCAN_LOG"
fi
exit 0
Een cron-regel draait het elke nacht om 02:45. Mail gaat via dezelfde
msmtp-relay die de rest van mijn alarmen gebruikt (rkhunter, Monit), dus er is
één mailpad om werkend te houden, niet drie.
45 2 * * * /usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh
🧪 Hem laten blaffen: de EICAR-test
Nu het leuke deel. Je downloadt geen echte malware om een antivirus te testen — je gebruikt EICAR, een industriestandaard-teststring van 68 bytes die elke scanner op aarde verplicht moet markeren, en die volkomen onschuldig is (het is geen uitvoerbare malware, maar een afdrukbare ASCII-string die puur bedoeld is om detectie te triggeren). Zet hem in het scanpad, draai het echte script, kijk hoe de hele keten afgaat en verwijder hem dan:
# drop the harmless EICAR test file into uploads
printf 'X5O!P%%@AP[4\PZX54(P^)7CC)7}$EICAR-STANDARD-ANTIVIRUS-TEST-FILE!$H+H*\n' \
> /srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt
# run the actual nightly script by hand
/usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh
# clean up immediately
rm -f /srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt
ClamAV zag hem meteen — Eicar-Signature FOUND —
het script kwam op exitcode 1, vuurde de mail af, en even later belandde dit in mijn
inbox:
From: homelab@apt-upgrade.me
Subject: [www.apt-upgrade.me] ClamAV: infected file(s) found in WordPress uploads
/srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt: Eicar-Signature FOUND
En voor de volledigheid controleerde ik de eigen log van de mailrelay, die de overdracht bevestigde in plaats van dat ik het alleen aannam:
host=smtp.strato.de tls=on auth=on ... recipients=you@example.com
smtpstatus=250 ... 'OK queued' exitcode=EX_OK
Detectie ✔️, het mailpad van het echte script ✔️, aflevering in mijn echte inbox ✔️. Dat is het verschil tussen “ik heb een scanner geconfigureerd” en “ik heb een scanner die werkt” — de tweede heb je iets zien vangen. 🎯 (Testbestand direct daarna verwijderd, uploads weer schoon. Dit was een oefening, geen inbraak.)
⚠️ Eerlijke beperkingen
- Het is een nachtelijke scan, niet realtime. Een kwaadaardige upload wordt bij de volgende run van 02:45 gevangen, niet op het moment dat hij binnenkomt.
- Hij scant de uploads, de map met het hoogste risico — niet de hele schijf. Voor de OS-laag is er ander gereedschap (dat is hier de taak van rkhunter).
- Detectie, geen verwijdering. De mail is het hele product; opruimen is een menselijke beslissing.
Niets daarvan zit me dwars op een persoonlijke blog waar ik de belangrijkste uploader ben. Het punt is geen kogelvrije EDR — het gaat erom dat als er in de uploadmap ooit een PHP-bestand opduikt dat er niet hoort, ik het bij het ontbijt hoor in plaats van het via iemand anders te ontdekken. Dat, plus rkhunter die het OS bewaakt en Monit die de services bewaakt, zijn drie goedkope, onafhankelijke struikeldraden die allemaal op dezelfde plek eindigen: mijn inbox. 🛡️ Zoals altijd is het hele ding — de ClamAV-rol, het scanscript, de cron-regel, de mailconfig — openbaar en onder versiebeheer in mijn Ansible-repo: github.com/aptupgrademe/www_k3s. Leen het, sloop het, vertel me wat ik gemist heb. 🧑💻
📚 Meer in deze serie: deze blog beveiligen
- WP2Shell, een ongepatcht Docker-image en de nacht dat Claude ongevraagd mijn nginx-config repareerde 🐚
- wp2shell, een nep-Chrome en een botnet in een regenjas: wat mijn eigen access logs verklapten
- 🥷 Ik probeerde een avond lang in mijn eigen blog in te breken. Hij bande me. Twee keer
- Wie bewaakt de bewakers? Een Monit-watchdog nadat fail2ban twee dagen stilletjes dood was
