RAIDZ1-NAS addendum: hoe scrub en trim echt worden ingepland — en de alert die er niet was

Illustratie van het inplannen van scrub en trim in OpenZFS

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski

Een kort vervolg op de bouw van de RAIDZ1-NAS. De cheatsheet in die post gaf je zpool scrub storage als commando dat je kunt draaien. Wat hij niet beantwoordde, is of iets het voor je draait — en, omdat een scrub alleen nuttig is als je er ook echt achter komt wanneer hij iets vindt, of het systeem je dat laat weten. Op beide vragen bleken de antwoorden interessanter dan “ja, natuurlijk”.

Inhoud

🔍 Scrub en trim, elk in één alinea

zpool scrub leest elk toegewezen blok in de pool en controleert het tegen de opgeslagen checksum. Een afwijking — een bit dat ergens op het fysieke medium stilletjes is omgeklapt — wordt uit de RAIDZ-pariteit gereconstrueerd en automatisch opnieuw weggeschreven. Dit is het hele mechanisme dat ZFS immuun maakt voor het probleem van stille bitrot, waar de oorspronkelijke post meerdere alinea’s aan besteedde: het is niet zo dat corruptie niet kan gebeuren, maar scrub maakt van “corruptie die niemand ooit zal opmerken” “corruptie die gerepareerd wordt voordat iemand het merkt”. zpool trim is SSD-specifiek. Het vertelt de firmware van de schijf welke blokken ZFS niet meer gebruikt (verwijderde bestanden, overschreven data), zodat de SSD die ruimte vooraf kan wissen en klaarzetten in plaats van dat midden in een schrijfactie haastig te moeten doen. Sla het lang genoeg over en de schrijfprestaties gaan stilletjes achteruit naarmate de schijf door zijn vooraf gewiste blokken heen raakt — het SSD-equivalent van nooit het afval buitenzetten en je afvragen waarom werken in de keuken trager is geworden. Geen van beide is nuttig als eenmalige actie. Het hele punt is dat ze volgens een schema draaien.

📅 Wie haalt eigenlijk de trekker over

Ik ben het antwoord gaan zoeken in plaats van het aan te nemen, en maar goed ook — de voor de hand liggende plek om te kijken was de verkeerde. OpenZFS op Debian levert twee planningsmechanismen naast elkaar, en maar één ervan deed iets:

$ systemctl list-unit-files | grep zfs-scrub
zfs-scrub-monthly@.timer   disabled   enabled
zfs-scrub-weekly@.timer    disabled   enabled

Allebei disabled. Als ik hier was gestopt, was het eerlijke antwoord geweest “nee, niets draait het”. Maar zfsutils-linux zet ook een gewoon cronbestand neer, los van die timers, en dat is actief:

# /etc/cron.d/zfsutils-linux

# TRIM the first Sunday of every month.
24 0 1-7 * * root if [ $(date +\%w) -eq 0 ] && [ -x /usr/lib/zfs-linux/trim ]; then /usr/lib/zfs-linux/trim; fi

# Scrub the second Sunday of every month.
24 0 8-14 * * root if [ $(date +\%w) -eq 0 ] && [ -x /usr/lib/zfs-linux/scrub ]; then /usr/lib/zfs-linux/scrub; fi

Trim op de eerste zondag, scrub op de tweede, allebei om 00:24. Het script /usr/lib/zfs-linux/scrub dat het aanroept is ook geen blinde zpool scrub $everything — het loopt elke pool langs, controleert of de status ONLINE is en leest per pool een door de gebruiker gedefinieerde property org.debian:periodic-scrub om te bepalen of die pool meedoet:

$ zfs get -H -o value org.debian:periodic-scrub storage
-

- betekent niet ingesteld, en dat behandelt het script als auto — de scrub gaat door. Hem op disable zetten voor een bepaalde pool haalt die pool eruit zonder de cronjob zelf aan te raken, en dat is een netter knopje dan het script bewerken. Waar het om gaat: er zijn twee planningssystemen geïnstalleerd, alleen het oudere, op cron gebaseerde staat aan, en de eigenlijke beslissing per pool is een property, geen hardcoded poolnaam. Niets daarvan zie je via zpool status — je moet systemctl, /etc/cron.d en de property direct controleren, en dat is precies wat ik uiteindelijk deed nadat me de heel redelijke vraag werd gesteld: “is dit echt geautomatiseerd, of heb je me alleen het handmatige commando laten zien?” Maandelijks is hier trouwens ook het juiste interval — het gaat om SSD’s, en een wekelijkse scrub is eerder een standaard uit het HDD-tijdperk die op flash vooral extra slijtage oplevert zonder extra voordeel.

🔔 Waarschuwt iets je als scrub een probleem vindt?

Dit is het deel dat me echt verraste. De infrastructuur om je te waarschuwen bestaat, is geïnstalleerd en draait:

$ systemctl status zfs-zed
● zfs-zed.service - ZFS Event Daemon (zed)
     Active: active (running)

ZED (de ZFS Event Daemon) let op pool-events — een scrub die klaar is, een voltooide resilver, een apparaat dat van status verandert — en zijn config noemt zelfs een ontvanger:

# /etc/zfs/zed.d/zed.rc
ZED_EMAIL_ADDR="root"
ZED_NOTIFY_INTERVAL_SECS=3600

Ziet er geconfigureerd uit. Het ís geconfigureerd — voor zover het ZED zelf betreft. Maar het eigenlijke afleveringsmechanisme, weggestopt in zed-functions.sh, is weinig glamoureus:

: "${ZED_EMAIL_PROG:="mail"}"

zed_notify_email roept een binary aan die letterlijk mail heet. En op deze machine:

$ which mail mailx msmtp
$

Niets. Geen mailutils, geen msmtp, geen enkele MTA geïnstalleerd. zpool create trekt er nooit een binnen als dependency, dus tenzij je er zelf aan denkt maillevering te installeren, heeft ZED een ontvanger en geen manier om die te bereiken. De zedlet scrub_finish-notify.sh zou bij de volgende scrub netjes afgaan, zijn bericht opbouwen en het aan zed_notify_email geven, die mail zou proberen te draaien, “command not found” zou krijgen en zou falen — stilletjes, vanuit het oogpunt van iedereen die op echte mail zit te wachten. journalctl -u zed bevat de fout als je gaat zoeken. Niets brengt hem boven als je dat niet doet. Ik wil daar even bij stilstaan, want het is een echt goede clou: de hele eerste post ging over een bestandssysteem dat weigert corruptie onopgemerkt te laten — checksums in plaats van blind vertrouwen, zelfherstel in plaats van stil falen. En de laag daarbovenop, waarvan de enige taak is een mens te vertellen wanneer die machinerie haar werk doet, faalde zelf op precies de stille manier die ZFS moet voorkomen. De les uit de vorige post is breder toepasbaar dan ik verwachtte: “stilletjes OK ogend” is een eigenschap van infrastructuur, niet alleen van schijven.

🛠️ Het echt oplossen

Het gat is alleen een ontbrekende MTA, geen verkeerde ZED-configuratie, dus de oplossing is echt drie stappen: een mailclient installeren, die naar een relay laten wijzen, ZED vertellen naar wie hij moet mailen.

apt-get install -y msmtp msmtp-mta bsd-mailx

msmtp-mta linkt msmtp als /usr/sbin/sendmail, en dat is precies wat mail/mailx — en dus ZED — onder de motorkap aanroepen. Dit homelab heeft al een werkende uitgaande relay (Strato, elders gebruikt voor meldingen van andere hosts), dus ik liet /etc/msmtprc naar hetzelfde account wijzen in plaats van iets nieuws op te zetten:

# /etc/msmtprc — root-owned, chmod 600 (it holds a password)
defaults
auth           on
tls            on
tls_starttls   on
logfile        /var/log/msmtp.log

account        homelab
host           smtp.strato.de
port           587
from           homelab@apt-upgrade.me
user           homelab@apt-upgrade.me
password       ██████████████████

account default : homelab

Direct daarna chown root:root /etc/msmtprc && chmod 600 /etc/msmtprc — in dat bestand staat een wachtwoord in platte tekst, en zfs-zed.service draait toch als root, dus alleen-root is zowel correct als voldoende. Dezelfde behandeling voor het logbestand. Dan het eigenlijke doel van de hele oefening — ZED vertellen dat hij geen mail meer moet sturen naar een lokaal root-account dat niemand ooit leest, maar naar een plek waar ik het echt zie:

sed -i 's/^ZED_EMAIL_ADDR=.*/ZED_EMAIL_ADDR="you@example.com"/' /etc/zfs/zed.d/zed.rc
systemctl restart zfs-zed

Geen aliassen, geen lokale mailspool, geen doorstuurregel om bij te houden — ZED_EMAIL_ADDR is letterlijk de ontvanger waarmee mail wordt aangeroepen, dus hem direct naar een echte inbox laten wijzen is eenvoudiger dan eerst lokale aflevering werkend krijgen en daar doorsturen bovenop stapelen.

✅ Werking bevestigd

In plaats van tot de tweede zondag van de maand te wachten om te zien of dit allemaal echt werkt, stuurde ik een handmatige test over precies hetzelfde pad dat ZED gebruikt — mail, dat uitkomt bij msmtp, dat zich authenticeert bij Strato:

$ echo "This is a test message from the storage NAS (192.168.10.x) confirming that
msmtp + ZED mail delivery is now working via the Strato relay." | 
\
  mail -s "ZFS ZED delivery check - storage NAS" you@example.com

$ tail -1 /var/log/msmtp.log
host=smtp.strato.de tls=on auth=on user=homelab@apt-upgrade.me from=homelab@apt-upgrade.me
recipients=you@example.com mailsize=436 smtpstatus=250
smtpmsg='250 2.0.0 OK queued with id 990330282JJ9ENX' exitcode=EX_OK

smtpstatus=250 / exitcode=EX_OK betekent dat Strato het bericht voor aflevering heeft geaccepteerd — dat is de kant van msmtp. De inbox bevestigde het een paar seconden later:

From:    homelab@apt-upgrade.me
To:      you@example.com
Subject: ZFS ZED delivery check - storage NAS
Date:    Wed, 2 Sep 2026 21:19

This is a test message from the storage NAS (192.168.10.x) confirming that
msmtp + ZED mail delivery is now working via the Strato relay.

Van begin tot eind, van relay tot inbox, in ongeveer de tijd die het kostte om de logregel te lezen. Daarmee is de hele fix geverifieerd — niet “zou nu moeten werken”, maar een echte e-mail die echt is aangekomen. Klein ding, maar het is het waard om het duidelijk te zeggen: de fix hier is niet echt “msmtp installeren”. Het is opmerken dat een component waarvan de hele taak alarm slaan is, net zo stil kan falen als het ding waar hij op moet letten — en dat je alleen weet of hij echt werkt door hem af te laten gaan en te controleren, niet door de config te lezen en ervan uit te gaan.


📚 Meer in deze serie: de RAIDZ1-NAS

Sommige teksten en afbeeldingen op deze site zijn met hulp van AI gemaakt of door AI gegenereerd. Details