Defence in Depth: negen lagen tussen het internet en mijn servers
Negen lagen tussen het internet en mijn servers, hoe een aanvaller ze ziet en wat ik daarna veranderde: 2FA, wachtwoordbeleid, inactieve accounts.

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
Een blog en twee Nextcloud-servers voor lokale organisaties: niets erop is een gerichte aanval waard, en juist daarom worden ze aangevallen. Niet door iemand die mijn data wil, maar door scanners die elk IP-adres op het internet proberen, elk uur, met hetzelfde handjevol trucs. De meeste geven het op bij de eerste dichte deur. De vraag is wat er gebeurt met degene die dat niet doen.
Het antwoord heeft een naam: Defence in Depth. Geen enkele maatregel hoeft perfect te zijn, want achter elke laag zit er nog een. Deze post verzamelt alle lagen die mijn servers inmiddels hebben – en doet daarna iets ietwat ongemakkelijks: ik vroeg mijn AI-co-admin (Claude) alles te lezen wat ik over deze setup heb gepubliceerd en te denken als een aanvaller. Waar zou het beginnen?
Inhoud
🧅 Waarom één muur niet genoeg is
Elke beveiligingsmaatregel heeft een manier om te falen. Een firewallregel krijgt een typfout. Een dienst die aanvallers zou moeten bannen, stopt stilletjes – de mijne deed dat, twee dagen lang, en niemand merkte het. Een plugin levert op dinsdag een kwetsbaarheid en de fix komt op donderdag. Als een van die dingen het enige is tussen het internet en je data, ben je één slechte dag verwijderd van een datalek.
Defence in Depth draait dat om: ga ervan uit dat elke laag ooit zal falen, en zorg dat de volgende dan nog houdt. Het heeft ook een tweede, minder voor de hand liggend voordeel – een aanvaller die door één laag komt, moet lawaai maken om door de volgende te komen, en lawaai kun je detecteren.
🛡️ De lagen
1. De rand van het netwerk
De firewall (nftables) dropt alles wat niet expliciet is toegestaan: webverkeer op 80/443 en SSH op een niet-standaard poort. Monitoring, databases en interne poorten antwoorden alleen op localhost of binnen het cluster. SSH accepteert bovendien nieuwe verbindingen alleen van IP-reeksen uit mijn eigen land – dat houdt niemand tegen die vastberaden is (een gehuurde server in het juiste land is goedkoop), maar het haalt zo’n 98 % van de achtergrondruis weg, zodat de overgebleven pogingen echt opvallen.
2. SSH
Alleen keys, geen wachtwoorden – vastgelegd in een configsnippet dat vóór alles gesorteerd wordt wat een cloud-image erin zet, nadat ik een provider-image betrapte die stilletjes wachtwoordlogins weer aanzette. Daarbovenop draait sshd in een systemd-sandbox die elke sessie erft: geen kernelmodules laden, geen kernelparameters wijzigen. Root kan dat nog steeds bewust via systemd-run, dus dit is een drempel, geen muur – maar de klassieke volgorde “inloggen, rootkitmodule laden” faalt, en het laden van modules wordt hoe dan ook door de audit log vastgelegd. En elke interactieve login stuurt me binnen twee minuten een korte e-mail – ik weet wanneer ik het zelf was.
3. Automatisch blokkeren
fail2ban leest de SSH-log en de access log van de webserver en bant adressen die wachtwoorden raden, naar bekende bestanden scannen of op de loginpagina’s blijven rammen. Herhaalde overtreders worden veel langer gebannen. De bans gaan rechtstreeks de firewall in, en een watchdog herstart fail2ban als het ooit weer omvalt.
4. De webserver
Alleen TLS, met strikte security headers. Login-URL’s hebben een rate limit. Paden waar aanvallers dol op zijn – configuratiebestanden, .env, .git, de XML-RPC van WordPress – worden geblokkeerd voordat ze PHP bereiken, en WordPress somt zijn gebruikersnamen niet meer op via de REST API.
5. Containers
De applicaties draaien in Kubernetes (K3s). NetworkPolicies bepalen welke pod met welke mag praten – een gecompromitteerde WordPress kan niet zomaar verbinding maken met alles wat hij wil. Een admission policy staat alleen container-images uit goedgekeurde registries toe, service-account-tokens worden niet gemount waar ze niet nodig zijn, en SELinux staat op enforcing, zodat een container alleen kan schrijven naar de directory’s die expliciet voor hem gelabeld zijn. Daarbovenop draait elke container zonder Linux-capabilities, zonder privilege escalation en op een read-only bestandssysteem – en waar een image onnodig als root draaide, draait het nu als gebruiker zonder rechten.
6. De applicaties zelf
WordPress werkt elke nacht core, plugins, thema’s en vertalingen bij – met eerst een databaseback-up en daarna een check of de site nog antwoordt. Ongebruikte plugins en thema’s worden verwijderd, niet alleen gedeactiveerd, want gedeactiveerde code is nog steeds bereikbaar. Nextcloud dwingt een wachtwoordbeleid af en remt brute-forcepogingen af; beheerdersaccounts gebruiken tweefactorauthenticatie.
7. Detectie
Preventie faalt uiteindelijk; detectie is hoe je erachter komt. AIDE controleert elke nacht of systeembestanden veranderd zijn, rkhunter zoekt naar rootkits, ClamAV scant geüploade bestanden, auditd houdt identiteitsbestanden, sudo en de secrets van het cluster in de gaten, en een watchdog (Monit) mailt me als een dienst, de firewall, een certificaat of de back-up niet in de toestand is waarin hij hoort te zijn. Ze zijn allemaal stil zolang alles goed is – dus elke mail betekent iets.
8. Herstel
De laatste laag is degene waarvan je hoopt dat je hem nooit nodig hebt. Back-ups worden opgehaald door een machine thuis, niet door de servers gepusht – een gecompromitteerde server heeft geen credentials om ze te bereiken – en bewaard met 365 dagen geschiedenis (30 tot 21 oktober 2026), zodat zelfs iets wat een week onopgemerkt bleef, kan worden teruggedraaid.
9. Het proces
Alles hierboven wordt door Ansible geconfigureerd vanuit een Git-repository – waardoor de repository deel van het aanvalsoppervlak is. Secrets leven alleen in een versleutelde vault die nooit in Git komt. Elke commit gaat door een linter en een secret scanner. Versies zijn vastgepind, updates komen binnen als gereviewde pull requests, en elke wijziging draait als dry run tegen de echte servers voordat hij echt draait.
🕵️ Denken als een aanvaller
Nu het ongemakkelijke deel. Mijn Ansible-code is openbaar, net als verschillende posts over hoe deze servers gebouwd zijn. Dus vroeg ik Claude: je weet dit allemaal – waar zou jij beginnen?
Het antwoord was niet “de firewall” of “SSH”. Het was veel alledaagser:
- De applicaties. Een plugin of app met een verse kwetsbaarheid is veruit de waarschijnlijkste weg naar binnen. Nachtelijke updates verkleinen dat venster; dichtmaken kunnen ze het niet.
- De mensen. Een van de Nextcloud-servers heeft meer dan honderd accounts. Eén hergebruikt wachtwoord of één overtuigende phishingmail verslaat alle technische lagen hierboven – geen exploit nodig.
- De supply chain. Wie mijn Git-account of mijn beheermachine in handen heeft, hoeft de servers helemaal niet aan te vallen: ik zou zijn code zelf uitrollen.
- Vergeten dingen. Accounts die niemand meer gebruikt, gedeelde links zonder vervaldatum, oude instellingen die nog sluimeren in een database.
De les: zodra de technische basis staat, verschuiven de zwakke plekken naar waar mensen en processen zitten.
🔑 Openbaar ontwerp, geheime sleutels
Wat de voor de hand liggende vraag oproept: is het niet onvoorzichtig om dit allemaal te publiceren? Cryptografen beantwoordden dat in 1883. Het principe van Kerckhoffs zegt dat een systeem veilig moet blijven, ook als alles erover openbaar is – behalve de sleutel. Zo werkt elke versleuteling die je vandaag gebruikt: de algoritmes zijn gepubliceerd, bestudeerd en aangevallen door experts over de hele wereld, en ze blijven veilig omdat de sleutel geheim blijft.
Mijn servers volgen hetzelfde idee. Weten dat SSH alleen keys accepteert, op welke poort, uit welk land, achter welke firewallregels, brengt niemand ook maar één stap dichterbij zonder de private key. Weten dat de configuratie in een Ansible-vault zit, helpt niet zonder het vault-wachtwoord. Weten dat beheerders tweefactorauthenticatie gebruiken, helpt niet zonder de telefoon. Het ontwerp is openbaar; de sleutels verlaten nooit de plekken waar ze horen.
Het omgekeerde – beveiliging die alleen werkt zolang niemand weet hoe ze werkt – is breekbaar: één gelekt document, één nieuwsgierige insider, en het is weg. Details verbergen kan een aanvaller nog steeds tijd kosten, maar alleen als extra laag, nooit als fundament. Het enige wat niet gepubliceerd mag worden, is de lijst met gaten die nog niet gedicht zijn.
En nog één ding, voor wie dit met de verkeerde bedoelingen leest: niet elke laag staat in deze post. Een paar van de beschermingen en struikeldraden op deze servers zijn bewust weggelaten – je komt er pas achter als je ze activeert.
🔧 Wat ik na dat gesprek veranderde
- Tweefactorauthenticatie voor elk beheerdersaccount op beide Nextcloud-servers en op de blog – met uitgeprinte back-upcodes, en in de wetenschap dat SSH-toegang het altijd weer kan uitzetten als een telefoon kwijtraakt.
- Een wachtwoordbeleid op beide Nextcloud-servers: minstens 12 tekens, geen heel gangbare wachtwoorden en geen wachtwoorden die in bekende datalekken voorkomen. Die laatste check gebruikt k-anonymity: alleen de eerste vijf tekens van de hash van het wachtwoord verlaten de server.
- Inactieve accounts uitgeschakeld: iedereen die al meer dan een jaar niet had ingelogd, plus accounts die nooit hadden ingelogd – dertig in totaal, inclusief een ongebruikte tweede beheerder. Hun data blijft; de accounts kunnen in seconden weer aan.
- Openbare uploadlinks verlopen in plaats van voor altijd open te blijven.
- Een login-alarm: elke interactieve SSH-login stuurt nu een e-mail.
- Minder root-processen in containers: diensten die zonder goede reden als root draaiden, draaien nu als gebruikers zonder rechten.
- Drie plekken waar een wachtwoord in een log had kunnen belanden – alleen bij een diff of een foutmelding, maar toch – zijn nu verborgen.
En één eerlijke fout. Het inschakelen van het wachtwoordbeleid op de grotere Nextcloud wekte een instelling die was overgebleven van de oude server: wachtwoorden verlopen na 300 dagen. Een paar minuten lang gold elk ouder wachtwoord als verlopen – ook het mijne. De instelling is nu expliciet vastgelegd, en ik heb geleerd de bestaande configuratie van een app te lezen voordat ik hem aanzet.
🤝 De organisatorische laag
Niet alles is op te lossen met een configbestand:
- Vertel het de gebruikers. Een kort briefje over wachtwoordmanagers, tweefactorauthenticatie en phishing (“Nextcloud vraagt nooit per e-mail om je wachtwoord”) beschermt meer dan welke serverinstelling ook.
- Plan voor je eigen afwezigheid. Wie kan het overnemen als ik het niet kan? Waar liggen de herstelcodes en het vault-wachtwoord – op papier, in een verzegelde envelop, niet alleen in mijn hoofd?
- Kijk regelmatig. Een korte maandelijkse check: nieuwe beheerdersaccounts, open deellinks, alles wat vreemd is in de audit- en banlogs.
🎯 Conclusie
Geen van deze lagen is op zichzelf indrukwekkend, en elke laag heeft wel een manier om eromheen te komen. Samen maken ze van “één fout en het is voorbij” de situatie “meerdere fouten, en elke fout wordt opgemerkt”. Dat is het hele idee achter Defence in Depth – en de blik van de aanvaller liet me zien dat de volgende lagen geen extra firewallregels zijn, maar accounts, gewoontes en de machines van waaruit ik beheer.
