De Ansible Tour, deel 4: Nextcloud – Collabora, push, hostdatabase en occ, role voor role
Deel 4 van de Ansible Tour: waarom elk onderdeel van Nextcloud bestaat, hoe het op K3s wordt uitgerold, met occ wordt ingesteld en veilig wordt bijgewerkt.

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
Deel 4 van de Ansible Tour. Na de blog in deel 3 volgt de tweede applicatie: Nextcloud. De serie beschrijft release v3.3.0, latere wijzigingen zijn als updates toegevoegd. Wat gelijk is aan de blog, wordt alleen kort genoemd; de nadruk ligt op wat anders is.
Nextcloud is een bestandscloud: bestanden, agenda’s, contacten, teammappen en – met Collabora – documenten die je samen in de browser bewerkt. Twee van de drie servers draaien het, voor groepen van heel verschillende grootte, met dezelfde code en andere waarden in de inventory. Het werk is verdeeld over next_mariadb en next_redis (database en cache op de host), next_k3s_deploy (Nextcloud, Collabora en de pushdienst als Kubernetes-objecten), next_config (de instellingen van Nextcloud) en nextcloud_verify, plus het updateplaybook.
Inhoud
🏗️ Wat er draait, en waarom
Een request neemt hetzelfde pad als bij de blog: ingress, nginx-sidecar, PHP-FPM in één pod. Alles eromheen is anders:
- Twee aparte hostmappen voor de applicatie en de gebruikersdata. Een nieuw image vervangt de applicatiebestanden, de bestanden van de gebruikers blijven waar ze zijn en worden los geback-upt.
- MariaDB en Redis op de host, niet in het cluster. De database is het zwaarste en waardevolste onderdeel; op de host krijgt hij de volledige systemd-sandbox, een eigen SELinux-domein en geen volumelaag tussen data en schijf. Redis houdt de file locks bij: twee syncclients die hetzelfde bestand op hetzelfde moment opslaan, mogen het niet beschadigen.
- Collabora Online, een officesuite die op de server draait en in de browser wordt getoond. Nextcloud en Collabora praten via WOPI: de editor vraagt de bestandsserver om een bestand en om een versie op te slaan, ondertekend met een sleutel.
- notify_push houdt een WebSocket-verbinding met de clients open en meldt wijzigingen. Zonder dat vraagt elke client om de dertig seconden.
- Een CronJob draait de achtergrondtaken elke vijf minuten; previews worden vooraf door een app gegenereerd in plaats van bij de eerste klik.
🗄️ next_mariadb en next_redis: diensten op de host
MariaDB krijgt een systemd-sandbox voordat het voor het eerst start. Daarom herlaadt de role systemd direct en niet via een handler: een handler zou aan het einde van de play draaien, en op een verse server zou de database eerst zonder sandbox starten. Deze sandbox was ook het toneel van de belangrijkste bug in september: NoNewPrivileges hield MariaDB uit zijn SELinux-domein, en de database draaide vijf weken onbegrensd terwijl SELinux op enforcing stond. De deep dive over MariaDB vertelt dat verhaal. Sinds 16 oktober 2026 heeft MariaDB een eigen /tmp in RAM; dat mag niet worden gecombineerd met PrivateTmp=yes, anders wint stilletjes de map op schijf.
Twee kleinere verhalen laten zien hoe stil bugs kunnen zijn. De slow query log heeft een map nodig die MariaDB niet zelf aanmaakt; zonder die map draaide de database met een stilletjes uitgeschakelde slow log – een diagnose die aan leek te staan en niets verzamelde. En de exportergebruiker kreeg bij elke run zijn privilege opnieuw, omdat MariaDB REPLICATION CLIENT meldt onder de nieuwere naam BINLOG MONITOR en de role naar de oude vroeg.
De databasegebruiker van Nextcloud mag alleen vanuit het podnetwerk inloggen. Zelfs met een fout in de firewall zou MariaDB deze login van overal anders weigeren.
Redis luistert op het adres van de host, zodat de pods het kunnen bereiken. In het begin stond er maar één firewallregel tussen het internet en Redis – en dat een beschermingslaag stil uitvalt, is hier geen theorie: fail2ban lag op de blog ooit twee dagen dood zonder dat iemand het merkte. Redis heeft daarom een wachtwoord, dat via een secret bij Nextcloud komt. Sinds 26 oktober 2026 komt Redis uit de AppStream-modulestream redis:7 in plaats van de EL9-standaard 6.2.
De les: een database draaiend krijgen is makkelijk, hem goed insluiten is moeilijk. Na elke hardening laat ps -eZ zien of hij nog in zijn domein draait.
🚀 next_k3s_deploy: Nextcloud, Collabora en push
Dezelfde opbouw als bij de blog, met één verschil in gedrag: er wordt alleen gewacht als een object echt veranderd is. Hoe bereikt een pod een database buiten het cluster? Met een service zonder podselector en een met de hand gevuld Endpoints-object dat naar de host wijst. Voor Nextcloud zijn mariadb en redis dan gewone namen in het cluster.
De Nextcloud-pod installeert zichzelf bij de eerste start tegen een lege database vanuit omgevingsvariabelen. Belangrijk in de praktijk: die waarden worden alleen deze ene keer gelezen. Daarna staan de inloggegevens in config.php, en alleen het secret wijzigen verandert niets. Bij een nieuwe hoofdversie draait het entrypoint de upgrade voordat PHP-FPM start; dat kan minuten duren, dus de startup probe geeft tien minuten voordat de liveness probe ingrijpt. Drie getallen moeten op elkaar aansluiten voor uploads tot 2 GB: de PHP-limiet, de limiet in de nginx-sidecar en die bij de ingress. De template zegt dat precies daar waar de waarden worden gezet.
De eigen instellingen komen als custom.config.php uit een ConfigMap, naast de config.php van Nextcloud: taal, sessieduur, cache en locking, previews, de trusted proxy. Latere configuratiebestanden winnen, dus een waarde die hier staat, kan niet via de webinterface wegdrijven. De bytecodecache krijgt 256 MB en plek voor 20.000 bestanden: met al zijn apps heeft een installatie tot 17.800 PHP-bestanden, en door de oude limiet van 10.000 werd een deel daarvan bij elke request opnieuw gecompileerd.
Sinds 26 oktober 2026 wisselt de Nextcloud-pod zonder downtime zolang het image hetzelfde blijft – bij configuratiewijzigingen en rebuilds van dezelfde tag. Als het image verandert, blijft het bij Recreate, omdat het entrypoint dan nieuwe code kopieert en de upgrade draait; intussen mag geen oude pod uit dezelfde map serveren. De role beslist dat bij elke run en schakelt daarna terug naar rolling update.
Collabora ondertekent elk WOPI-request met een sleutel die Nextcloud controleert. Het huidige image maakt die sleutel niet meer zelf aan; het draaide zonder, en Nextcloud kon niet controleren of requests echt van Collabora kwamen. De role maakt hem één keer aan en pipet hem van openssl rechtstreeks in een secret – de private key raakt nooit de schijf. Collabora is de enige container die niet alle capabilities laat vallen: het bouwt voor elk document een eigen sandbox en heeft daarvoor rechten nodig die je met een gok uit de documentatie zo kunt breken dat het pas opvalt als een gebruiker een bestand opent. De probes vragen om een pagina van twee bytes in plaats van het discovery document van 43 KB: de kubelet sluit de verbinding na 10 KB, en Collabora logde elke zo’n sluiting als twee fouten. Op de grotere server mag Collabora sinds 26 oktober 2026 zes van de acht cores gebruiken; bij het genereren van previews liep het tegen de oude limiet van vier aan.
De netwerkregel heeft bij Nextcloud een ander doel dan bij de blog. Collabora verwerkt willekeurige documenten die gebruikers uploaden – een aannemelijker toegangspunt dan de meeste PHP-code – en heeft geen enkele reden om ooit met MariaDB of Redis te praten. De regel staat het daarom alleen requests toe vanuit de ingress en Nextcloud, DNS en de WOPI-callbacks op poort 443 van de host, uitdrukkelijk niet 3306 en 6379 op hetzelfde adres.
Ingress en login. Dezelfde opbouw van master en minions als bij de blog, met een minion voor /push/ die WebSocket-headers meegeeft. Zijn naam doet ertoe: de controller sorteert regex-locations op de naam van de ingress, en door de verkeerde naam antwoordde bij de eerste rollout eerst de catch-all-route van Nextcloud. Op 26 oktober 2026 bleek ook dat de rate limit alleen /login kende – maar Nextcloud stuurt zijn formulier naar /index.php/login. Sinds juli hadden noch de rate limit noch het fail2ban-filter één echte login gezien; nu kennen ze allebei beide paden.
Apps en push. De inventory noemt voor apps alleen de bewuste afwijkingen: welke geforceerd uit blijven en welke aan moeten. Als een app na een upgrade van de hoofdversie nog geen compatibele versie heeft, blijft hij uit, en de role meldt precies welke – in plaats van bij de eerste fout af te breken. De notify_push-binary wordt met een app meegeleverd; zijn versie is daarom een annotation in de podtemplate, zodat een app-update de pod opnieuw uitrolt en binary en app nooit uit elkaar kunnen lopen.
De les: een pad dat jij voor de loginpagina houdt, is niet per se het pad dat de applicatie gebruikt. Test beschermingsregels met wat de browser echt verstuurt.
⚙️ next_config: lezen, vergelijken, zetten
De instellingen van Nextcloud worden gezet met occ, volgens één patroon: de huidige waarde lezen, vergelijken met de gewenste, alleen bij een verschil schrijven. Een run zonder wijzigingen meldt niets, en een waarde die iemand in de webinterface heeft veranderd, wordt teruggezet en verschijnt als wijziging. Daardoor is de drift check ook voor applicatie-instellingen zinvol, niet alleen voor bestanden. De mailinstellingen werden vroeger bij elke run alle negen opnieuw geschreven en meldden toch “ok” – een gewijzigd SMTP-wachtwoord kwam nooit naar boven.
Het leerzaamste bestand van de role is het wachtwoordbeleid: minstens 12 tekens en een controle tegen bekende gelekte wachtwoorden, waarvoor alleen de eerste vijf tekens van de hash de server verlaten. Toen de app op een van de servers werd aangezet, werd elke gebruiker met een wachtwoord ouder dan 300 dagen buitengesloten, de admin inbegrepen. Een instelling van de oude server had onopgemerkt in de database gelegen tot de app die haar leest werd aangezet. Sindsdien zet de role elke sleutel van het beleid expliciet, ook die welke uit moeten staan.
De les: lees voordat je een app aanzet welke configuratie hij al heeft. Na een migratie ligt er vaak meer dan je denkt.
🔄 nextcloud-update.yml: een update met zorg
Een bestandscloud waar mensen van afhankelijk zijn, verdient een zorgvuldige update. Het playbook weigert te draaien zonder --limit en op een instantie die niet gezond is – in maintenance mode of met een openstaande database-upgrade. Daarna herstart het alleen deployments waarvan het image upstream opnieuw is gebouwd, draait occ upgrade en de app-updates, en herstart de pod daarna nog een tweede keer. De reden: Nextcloud draait met opcache.validate_timestamps=0, dus PHP controleert nooit of een bestand is veranderd. Zonder die herstart zou de oude code blijven draaien, beveiligingsfixes inbegrepen.
Als er iets misgaat, toont het rescue-deel status, pods en het einde van nextcloud.log en neemt het een voorzichtige beslissing: het verlaat de maintenance mode alleen als de upgrade zelf voltooid is. Anders zouden gebruikers op een half bijgewerkte instantie terechtkomen.
De les: een cache die bestanden nooit opnieuw controleert, is snel en heeft na elke code-update een herstart nodig. Dat hoort in de updateprocedure, niet in iemands geheugen.
🛠️ In de praktijk
- Updates:
ansible-playbook nextcloud-update.yml --limit <host>, eerst met--check. Een nieuwe hoofdversie is een nieuwe imagetag inversions.ymlen een volledige run – altijd één hoofdversie tegelijk, met release notes en vooraf een snapshot. - “Office kon niet worden geladen”, opnieuw proberen werkt: een korte hapering tussen browser, Collabora en Nextcloud. Gebeurt het vaak, dan heeft Collabora meer vooraf gestarte processen of meer geheugen nodig.
- Maintenance mode na een mislukte update: eerst
occ status; als er een upgrade openstaat,occ upgradedraaien en de uitvoer lezen, pas dan de maintenance mode uitzetten. - Gebruikers buitengesloten door het wachtwoordbeleid:
occ config:app:get password_policy expirationmoet 0 zijn. - De schijf loopt vol: het alarm komt bij 80 procent. De prullenbak bewaart 180 dagen; previews kunnen opnieuw worden gegenereerd en worden opgeruimd met
occ preview:cleanup, nooit metrm.
🎯 De lessen van deel 4
- Wat waardevol is, gaat op de host, wat vervangbaar is in het cluster – en een service zonder selector geeft de hostdiensten een naam in het cluster.
- Waarden van de eerste installatie worden maar één keer gelezen; daarna geldt
config.php. - Een netwerkregel volgt het meest waarschijnlijke toegangspunt, hier Collabora.
- Lezen, vergelijken, zetten – ook voor applicatie-instellingen, zodat de drift check ze ziet.
- Lees voordat je een app aanzet zijn bestaande configuratie.
🧭 Waar de tour verder gaat
Met deel 4 zijn beide applicaties behandeld. Deel 5 brengt alle beveiligingsroles op één plek samen, deel 6 de monitoring. De techniek onder dit deel wordt uitgelegd in de deep dive over Nextcloud.
