De Ansible Tour, deel 5: IT-beveiliging – firewall, SSH, fail2ban, hardening, SELinux en detectie
Deel 5 van de Ansible Tour: alle beveiligingsroles op één plek – hoe elke laag is opgebouwd, waartegen hij beschermt en wat je doet als hij alarm slaat.

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
Deel 5 van de Ansible Tour. Na het platform, de blog en Nextcloud brengt dit deel alle beveiligingsroles samen op één plek, voor beide stacks. De serie beschrijft release v3.3.0, latere wijzigingen zijn als updates toegevoegd.
Beveiliging komt hier uit lagen: elke laag vangt op wat de vorige miste. Van buiten naar binnen zijn dat de firewall, de SSH-login, de reactie op aanvallen in de logs (fail2ban), de hardening van het besturingssysteem, de insluiting door SELinux en de detectie door auditd, AIDE, rkhunter en ClamAV. De code is openbaar, dus een aanvaller kan hem ook lezen. Dat is prima: de bescherming moet komen van sleutels, lagen en alerts, niet van geheimhouding. Exacte drempels blijven hier toch vaag.
Inhoud
🧱 common_firewall: nftables met een eigen tabel
De firewall is nftables. Elke chain heeft policy drop: wat niet expliciet is toegestaan, wordt gedropt, ook uitgaand verkeer. Inkomend zijn alleen web, SSH vanuit een landenlijst en wat het cluster nodig heeft toegestaan; uitgaand alleen DNS, NTP, HTTP(S), mail en het verkeer van de pods. Bovenaan in de input-chain staan de ban-sets – zelfs vóór de regel voor bestaande verbindingen, zodat een ban ook een verbinding beëindigt die al open is. Eén set per fail2ban-jail, één voor handmatige bans, één voor portscan-detectie, en alle verlopen vanzelf in de kernel.
De belangrijkste regel van de role is geen firewallregel maar de manier waarop de firewall wordt herladen. De meegeleverde service wist alle regels in de kernel met flush ruleset. Op een Kubernetes-node verwijdert dat ook de tabellen van kube-proxy, Flannel en de policy-controller van K3s, en 30 tot 90 seconden lang werken de Kubernetes-services niet – Nextcloud kon na elke firewall-reload zijn database niet bereiken. De role vervangt daarom alleen zijn eigen tabel, in één transactie, en leert systemd met een drop-in hetzelfde te doen.
Omdat het vervangen van de tabel ook de ban-sets leeg opnieuw aanmaakt, herstart een tweede handler daarna fail2ban, die elke actieve ban vanuit zijn database terugzet. Zonder dat bestonden na een playbook-run de meeste bans alleen nog in het geheugen van fail2ban, terwijl de firewall de adressen weer binnenliet.
Kubernetes opent ook een achterdeur: kube-proxy stuurt de NodePorts door op elk lokaal adres, het publieke inbegrepen, en dat verkeer gaat door de forward-chain, niet door input. De metrics-exporters waren zo vanaf internet bereikbaar. Een aparte chain dropt nieuwe verbindingen ernaartoe. Zijn prioriteit is precies gekozen – na connection tracking. In de eerste versie draaide hij ervóór en dropte hij ook antwoorden op uitgaande verbindingen van de pods waarvan de willekeurige bronpoort in dat bereik viel: twee maanden lang liep zo’n 4 procent van die verbindingen tegen een timeout aan.
Bij de allereerste run zet de role de firewall niet live aan: SSH verhuist tegelijk naar een nieuwe poort, en de bestaande verbinding van Ansible zou op geen enkele regel matchen – de play zou gewoon blijven hangen. In plaats daarvan herstart de server, schakelt Ansible over naar de nieuwe poort en gaat daar verder.
De les: een firewall op een Kubernetes-host is nooit alleen. Vervang alleen je eigen tabel en test elke aanname over volgorde en prioriteiten.
🔑 common_ssh: de deur, en wat je binnen mag doen
SSH luistert op een andere poort – op zich geen beveiliging, maar het houdt bijna alle geautomatiseerde ruis uit de logs. Alleen sleutels, alleen root, weinig pogingen, geen forwarding en een korte lijst moderne algoritmen zijn toegestaan. Eén les kwam van twee servers: bij een keyword dat twee keer is gezet, neemt sshd de eerste waarde, en het image van de provider zette een bestand neer met PasswordAuthentication yes dat stilletjes won van de “no” in het hoofdbestand. De role schrijft daarom een drop-in genaamd 00-hardening.conf die vóór al het andere wordt gelezen.
Een systemd-drop-in sluit de SSH-service in, en alles wat die start, erft dat – elke sessie en elke Ansible-taak. Niemand die via SSH inlogt kan een kernelmodule laden of een kernelparameter wijzigen, ook geen aanvaller met een gestolen sleutel. Legitieme wijzigingen gaan via systemd-run (deel 2). Wat onderweg weer weg moest, is leerzaam: zonder AF_NETLINK falen nft, ip en ss in elke sessie, uitgerekend bij het repareren van de firewall; en een private /tmp voor sshd werd door elke sessie geërfd en bij elke herstart onder lopende sessies vernietigd. Dat werd een regel: strikte sandboxing hoort bij services die geen sessies starten.
SSH herstarten via je eigen SSH-verbinding is het lastigste deel van de role. Een keten van handlers controleert eerst de configuratie met sshd -t, herstart dan sshd asynchroon zonder te wachten op een antwoord dat via de stervende verbinding nooit zou aankomen, gooit de oude verbinding weg en wacht tot er een nieuwe opkomt. Als sshd niet terugkwam, faalt de play luidruchtig – terwijl je waarschijnlijk nog een tweede sessie open hebt.
De les: een hardening geldt ook voor de beheerder. Controleer voordat je een beperking aanzet wat je zelf in een noodgeval nog moet kunnen doen.
🚫 common_fail2ban: reageren op de logs
Zeven jails bewaken het systeemjournal (SSH), de ingress-log (logins van WordPress, Nextcloud en Grafana, scanners, paden die hier nooit legitiem zijn) en de eigen log van fail2ban (recidivisten krijgen een veel langere ban). De ban gaat direct in de set van de jail in de firewall, met de bantijd als verloop; nftables verwijdert hem zelf, ook als fail2ban intussen gestopt is.
Bijna geen onderdeel van de setup had zoveel stille bugs. Na een reboot bewaakten de HTTP-jails dagenlang een logbestand dat niet meer bestond, omdat de naam ervan bij elke containerherstart verandert. IPv6-bans faalden op een IPv4-set terwijl fail2ban “Ban” logde. Een set die alle jails deelden, liet de unban van een korte jail de langere ban van een andere opheffen. En op 26 oktober 2026 bleek dat het filter voor Nextcloud-logins sinds juli geen enkele poging had geteld – het zocht naar /login, Nextcloud gebruikt /index.php/login. De deep dive over fail2ban vertelt alle zes gevallen.
Sindsdien test de eindcontrole van elke run het effect in plaats van alleen de status: elk filter krijgt een echte logregel in het huidige formaat, elke jail bant kort een adres uit de documentatiebereiken dat in de set van de kernel moet aankomen, en een unban in de ene jail mag geen ban in een andere opheffen. Eens per week controleert een script van buitenaf of een ban echt een verbinding beëindigt die al open is.
De les: “Ban” in de log betekent niet “geblokkeerd”. De waarheid staat in de set van de kernel, en die controleer je met echte input.
🛡️ common_cis_hardening: de benchmark met verstand
De CIS benchmark leverde meer dan honderd bevindingen op. De role implementeert de veilige, en zijn header begint met wat hij bewust niet doet, elk met een reden: geen verbouwing van PAM (een fout daar sluit elke lokale login buiten, en SSH draait toch al alleen met sleutels), geen bootloader-wachtwoord (beschermt tegen fysieke toegang die een VPS niet heeft), geen eigen crypto policy, en IP forwarding blijft aan omdat Kubernetes het nodig heeft. Voor iedereen die een vergelijkbare setup draait, is deze lijst het nuttigste deel.
Wat hij implementeert, omvat onder meer: AIDE als controle op bestandsintegriteit met een nachtelijke run om middernacht en een vernieuwde baseline om 04:00, na de updates; geblokkeerde kernelmodules voor oude bestandssystemen en USB-opslag; geen core dumps; sudo met een logbestand, geschreven met visudo -cf als validatie zodat een kapot bestand nooit het echte vervangt; en /tmp, /var/tmp en /dev/shm met noexec. De standaardgebruiker van het image raakt zijn wachtwoordloze sudo en zijn login-shell kwijt. Op 26 oktober 2026 dook op de blog ook een met de hand gemaakt cronbestand uit augustus op dat AIDE elke dag een tweede keer draaide; de role verwijdert het nu.
De les: een benchmark is een lijst met suggesties. De onderbouwde lijst van wat je niet implementeert, is net zo waardevol als de implementatie zelf.
🏷️ common_selinux: insluiting
SELinux geeft elk proces en elk bestand een type, en de policy zegt welk procestype welk bestand mag aanraken – root inbegrepen. Containerprocessen draaien als container_t en mogen alleen bestanden van type container_file_t schrijven. Een container die uit zijn bestandssysteem breekt, vindt een host waarop bijna niets dat label draagt. De role zet dat label op de directory’s die in de pods worden gemount, als blijvende regel in de policy – vóór de deployment, anders start de database niet.
Wekenlang klopte dit maar half: SELinux stond op enforcing, de labels klopten, maar K3s startte zijn container runtime zonder SELinux-ondersteuning, omdat selinux: true in zijn configuratie ontbrak. Elke pod draaide niet ingesloten. Een blik op ps -eZ liet het zien; geen enkele check had er ooit naar gevraagd. Sinds 19 oktober 2026 draait elke pod als container_t, en sinds 26 oktober controleert de eindcontrole ook het domein van elke hostservice. De deep dive over SELinux vertelt het hele verhaal.
De les: modus en labels zeggen niets over of een proces is ingesloten. Alleen het domein van het draaiende proces laat dat zien.
🔎 Detectie: auditd, AIDE, rkhunter, ClamAV
Deze vier gaan ervan uit dat iemand binnen is gekomen – of dat er iets veranderd is dat niet mag veranderen. Hun gemeenschappelijke regel: stil als alles goed is, een mail als het dat niet is. Een detector die elke nacht mailt, leert je hem te negeren.
- auditd bewaakt schrijfacties op gebruikersbestanden, sudo, SSH, cron en de beveiligingskritieke bestanden van K3s. Een klein script mailt maar vier keys – zoals de auto-deploy-directory van K3s, die alles toepast wat daar terechtkomt. De luidruchtige keys blijven in de log voor onderzoek. Deze notifier draaide ooit zes weken niet, omdat een commando ontbrak en een
|| truede fout inslikte. - AIDE vernieuwt zijn baseline aan het eind van elke playbook-run, maar alleen als er echt iets veranderd is. Zijn exitcode is een bitmasker: 1 tot 7 betekent “verschillen gevonden”, wat vlak na een run normaal is, geen fout.
- rkhunter vergelijkt systeembinaries met een opgeslagen database. Een dnf-plugin werkt die database bij na elke pakketinstallatie, anders zou elke update de nacht erna een waarschuwing zijn.
- ClamAV scant ’s nachts met lage prioriteit wat gebruikers uploaden, en verwijdert zelf nooit iets. Previews slaat hij over, omdat die gemaakt worden van bestanden die toch al gescand worden.
Sinds 26 oktober 2026 meldt elk van deze jobs na een geslaagde run een timestamp aan de monitoring, en gaat er een alert af als er een te laat is. Een detector die zwijgt omdat hij niet meer draait, is de gevaarlijkste stilte.
De les: een stille detector is alleen een goed teken als je weet dat hij gedraaid heeft.
🛠️ In de praktijk
- SSH-loginalert: iemand heeft interactief ingelogd. Was jij het niet, handel dan meteen: controleer
last -i, roteer de sleutels. - AIDE meldt wijzigingen: verwacht na een geplande wijziging, anders onderzoeken – vóór de volgende playbook-run de baseline vernieuwt.
- auditd-event: iets wat nooit mag veranderen, is veranderd. Behandel het als incident tot het verklaard is.
- Jezelf buitengesloten:
fail2ban-client set <jail> unbanip <address>vanaf een andere verbinding, of wachten. Test nooit aanvalspaden vanaf de machine waarvandaan je beheert. - SSH komt na een wijziging niet terug: de webconsole van de provider. Daarom: test de console voordat je hem nodig hebt.
🎯 De lessen van deel 5
- Vervang op een Kubernetes-host alleen je eigen firewalltabel.
- Bij sshd wint de eerste waarde – je eigen hardening moet als eerste worden gelezen.
- Test bescherming met echte input, niet met de status ervan.
- Controleer het domein van draaiende processen, niet alleen modus en labels.
- Elke detector heeft een levensteken nodig, anders lijkt uitval op rust.
🧭 Waar de tour hierna heen gaat
Deel 6 sluit de tour af met de monitoring. De techniek onder dit deel wordt uitgelegd in de deep dives over nftables, fail2ban en SELinux.
