Deep Dive: MariaDB – InnoDB, tijdelijke tabellen in RAM en een database die vijf weken onbeschermd draaide
Wat InnoDB met geheugen en schijf doet, welke instellingen tellen voor WordPress en Nextcloud op kleine servers, hoe de database één keer op de host en één keer in een pod draait – met echte cijfers van alle drie de servers en het SELinux-detail dat hem onbeschermd liet.

🌐 Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Polski
Deep Dive in de serie rond de Ansible Tour. De tour legt de rollen uit, de deep dives de techniek eronder: hoe het werkt, waarom het hier zo gebruikt wordt en wat er onderweg misging.
Beide applicaties hier staan op MariaDB. De blog draait het als pod naast WordPress (deel 3), de twee Nextcloud-servers draaien het direct op de host (deel 4). Deze post legt uit wat InnoDB met geheugen en schijf doet, welk handjevol instellingen telt voor deze workloads, wat de metingen zeggen – en hoe één regel in een systemd-unit ervoor zorgde dat SELinux de database vijf weken lang niet beschermde.
Inhoud
🧭 Hoe MariaDB en InnoDB werken
De buffer pool: de database leeft in RAM
InnoDB, de storage engine achter elke tabel hier, leest en schrijft data in pagina’s van 16 KB. Pagina’s die het gelezen heeft blijven in de buffer pool, een groot blok geheugen; de volgende leesactie van dezelfde rij kost geen schijftoegang. Wijzigingen gebeuren eerst in de buffer pool en worden later naar de databestanden geschreven. Het belangrijkste losse getal van een MariaDB-server is daarom het aandeel paginaverzoeken dat de buffer pool kan beantwoorden – de hit rate.
Redo log en doublewrite: waarom een crash niets kwijtraakt
Voordat een gewijzigde pagina naar haar databestand wordt geschreven, wordt de wijziging vastgelegd in de redo log, een sequentieel journaal. Na een crash speelt InnoDB die opnieuw af en is elke gecommitte transactie terug. De doublewrite buffer beschermt tegen een pagina die maar half geschreven was toen de stroom uitviel: elke pagina gaat eerst naar een apart gebied, daarna naar haar echte plek, zodat een gescheurde pagina vanuit de kopie kan worden hersteld.
Eén instelling bepaalt hoe vaak de redo log naar schijf wordt geforceerd. Met innodb_flush_log_at_trx_commit = 1 (standaard) wacht elke commit op een fsync. Met 2 wordt de log bij de commit geschreven maar slechts eens per seconde gesynct – veel sneller bij veel kleine writes, met het risico tot één seconde aan commits te verliezen bij een harde crash van de hele machine (niet van alleen MariaDB).
Tijdelijke tabellen: geheugen of schijf
Queries met GROUP BY, DISTINCT, UNION of sommige sorteringen hebben een interne tijdelijke tabel nodig. Die wordt in het geheugen aangemaakt tot tmp_table_size (en max_heap_table_size); een grotere – of een met TEXT/BLOB-kolommen, die de memory engine niet kan bevatten – gaat naar schijf in tmpdir. WordPress en Nextcloud gebruiken allebei royaal TEXT-kolommen, dus tijdelijke tabellen op schijf zijn geen teken van slechte tuning maar onvermijdelijk. De vraag is alleen waar die “schijf” is.
Verbindingen, threads, de slow log
Elke clientverbinding krijgt een thread en eigen buffers per verbinding; max_connections begrenst hoeveel het er kunnen zijn en daarmee het geheugengebruik in het slechtste geval. De slow query log registreert elke statement die trager is dan long_query_time – de eerste plek om te kijken als een pagina traag is.
🛡️ Waarom het hier is
- Beide applicaties worden ermee gebouwd en getest. WordPress ondersteunt officieel niets anders; Nextcloud raadt MySQL of MariaDB aan.
- Een LTS-serie. 10.11 krijgt fixes tot februari 2028; updates binnen de serie zijn klein en voorspelbaar.
- Community-governance. MariaDB wordt ontwikkeld door de MariaDB Foundation en het bedrijf, niet door één leverancier met eigen prioriteiten.
🔧 Wat deze repository doet
Twee manieren om dezelfde database te draaien
| Blog | Nextcloud-servers | |
|---|---|---|
| Waar | Pod in K3s (mariadb:10.11.19) | Op de host, MariaDB Community-repository, serie vastgepind op 10.11 |
| Rol | blog_k3s_deploy | next_mariadb |
| Buffer pool | 384 MB | 2 GB / 512 MB |
tmpdir | volume in geheugen (512 MB) | tmpfs via systemd (4 GB) |
| Bereikbaar via | ClusterIP-Service, NetworkPolicy: alleen de WordPress-pod | 0.0.0.0:3306, nftables: alleen het podnetwerk |
| SELinux | container_t met eigen MCS-categorieën | mysqld_t |
Waarom twee manieren? De blog is vanaf het begin gebouwd als “alles in het cluster”. Voor Nextcloud is de database het zwaarste en kostbaarste onderdeel, en op de host krijgt hij de volledige systemd-sandbox, een eigen SELinux-domein en de backuptools van de distributie, zonder container ertussen.
De instellingen die tellen
innodb_linux_aio = aio: AlmaLinux schakelt io_uring uit (kernel.io_uring_disabled = 2). De standaard “auto” probeerde het eerst, logde bij elke start eenEPERM-waarschuwing en viel daarna toch terug op klassieke Linux AIO.skip_name_resolve: elke verbinding vanuit een pod triggerde vroeger een reverse-DNS-lookup voor een10.42.x-adres dat nooit kan slagen – latency bij het verbinden en een waarschuwing per verbinding in de log. Veilig, omdat geen enkel account op hostnaam rechten krijgt.max_connections = 50: de gemeten piek was 15 en 10 verbindingen; 50 laat ruimte en begrenst het geheugen in het slechtste geval.
Tijdelijke tabellen in RAM
Vier tot zes procent van alle tijdelijke tabellen gaat op deze servers naar schijf – TEXT-kolommen, zie hierboven. Sinds 16 oktober 2026 is die “schijf” RAM: de systemd-drop-in geeft MariaDB een eigen /tmp als tmpfs (TemporaryFileSystem=/tmp:size=4G), de blogpod mount daar een volume in geheugen. Een tmpfs gebruikt alleen geheugen zolang er bestanden bestaan; 4 GB laat ruimte voor de sorteerbestanden van een index-rebuild tijdens een Nextcloud-upgrade. Eén valkuil onderweg: in combinatie met PrivateTmp=yes wint de private map op schijf en wordt de tmpfs stilletjes genegeerd.
De les: Zoek eerst uit waarom iets naar schijf gaat. Bij TEXT-kolommen helpt een grotere tmp_table_size niet; een bestandssysteem in geheugen als doel wel.
De sandbox – en vijf weken zonder SELinux
De drop-in 99-hardening.conf neemt bijna alles weg wat de database niet nodig heeft: helemaal geen capabilities (een server op poort 3306 heeft er geen nodig), NoNewPrivileges, een read-only bestandssysteem behalve de datamap en de logmap, een system-call-filter, geen toegang tot kernel-tunables, modules of logs, MemoryDenyWriteExecute.
De unit van de distributie start MariaDB via /bin/sh -c "… galera_recovery …; exec mariadbd". Met NoNewPrivileges aan weigert SELinux de domeintransitie van de shell (initrc_t) naar mysqld_t, tenzij de policy dat expliciet toestaat – en dat doet ze niet. Resultaat: van 11 september tot 16 oktober 2026 draaide MariaDB als initrc_t, een domein dat SELinux nauwelijks beperkt, terwijl elke check “enforcing” zei. De fix is één regel: ExecStart=/usr/sbin/mariadbd $MYSQLD_OPTS, direct door systemd gestart, zonder de shell die alleen voor Galera-clusters bestaat. De SELinux-deep-dive vertelt het hele verhaal; de les voor elke hardening is ps -eZ te controleren, niet alleen de modus.
De les: Een hardeningoptie kan de beveiligingslaag eronder stilletjes uitschakelen. Na elke wijziging aan de unit hoort ps -eZ | grep mariadbd bij de controle.
Accounts
- De applicatiegebruiker mag alleen verbinden vanuit het podnetwerk (
10.42.%), niet van overal. - Anonieme accounts, de
test-database en een proxy-grant op hostnaam die doorskip_name_resolvebetekenisloos werd, zijn verwijderd. - Elke exporter heeft een eigen gebruiker met minimale rechten (
PROCESS,BINLOG MONITOR,SELECT) – op de Nextcloud-hosts hergebruikte de exporter vroeger het wachtwoord van root, dus zijn configbestand bevatte feitelijk het rootwachtwoord. - Root op de host authenticeert via
/root/.my.cnf; in de pod komt het rootwachtwoord uit een Kubernetes-Secret die als bestand gemount is, niet als omgevingsvariabele.
📊 Gemeten
| Blog | Nextcloud A (groter) | Nextcloud B | |
|---|---|---|---|
| Versie | 10.11.19 | 10.11.19 | 10.11.19 |
| Data + indexen | 47 MB | 361 MB | 58 MB |
| Buffer pool | 384 MB | 2 GB | 512 MB |
| Buffer pool ongebruikt | 87 % | 84 % | 89 % |
| Hit rate sinds herstart (~9–11 u) | 99,70 % | 99,45 % | 99,66 % |
| Tijdelijke tabellen op “schijf” (tmpfs) | 3,3 % | 6,0 % | 4,1 % |
| Piek aan verbindingen | 6 | 15 | 10 |
| Trage queries (> 1 s) | 0 | 0 | 0 |
Deze databases zijn klein. De hele Nextcloud-database van de grotere server past vijf keer in zijn buffer pool, en de hit rate ligt na een paar uur al boven 99 % – de misses zijn bijna allemaal de eerste leesactie na de reboot ’s ochtends. Geen enkele query duurde langer dan een seconde. Twee conclusies: tuning voorbij wat hier gedaan is zou niets meetbaars opleveren, en de buffer pools zijn royaal; op de grotere server zou hij naar 1 GB kunnen krimpen en geheugen teruggeven – met 23 GB RAM is daar geen reden voor.
De les: Een cache die de hele database al bevat, wordt niet sneller met meer geheugen. De hit rate laat zien of meer RAM de moeite waard is.
Backups
Een backupmachine haalt elke nacht via SSH een dump van elke database op (--single-transaction maakt een consistente snapshot zonder InnoDB-tabellen te locken), bewaart de laatste 14 nadat gecontroleerd is dat elk ervan compleet is, en versioneert alles 365 dagen. Herstellen is gunzip < dump | mariadb nextcloud in een lege database – getest, niet aangenomen.
Upgrades
Binnen de serie komt het hostpakket uit de vastgepinde repository en installeert dnf-automatic de securityfixes; de blogpod volgt de image-pin in versions.yml. Een wissel van serie – naar de volgende LTS – is een bewuste stap: eerst een dump, repository of image wijzigen, starten, mariadb-upgrade draaien, de applicatie controleren.
Wachtwoorden
Alle databasewachtwoorden staan in de Ansible-vault. Eén roteren betekent: in de vault wijzigen, het playbook draaien – dat zet het nieuwe wachtwoord in dezelfde run in MariaDB en in de applicatieconfiguratie.
🆘 Spiekbriefje: symptoom → commando
De korte versie van dit artikel voor het moment dat er iets mis is. Uitvoeren op de host als root; <…> zijn placeholders.
| Symptoom | Commando |
|---|---|
| Draait het, en is het beperkt? | systemctl status mariadbps -eZ | grep mariadbd # mysqld_t, not initrc_t |
| Het start niet | journalctl -u mariadb -n 50 |
| De applicatie is traag | tail -f /var/log/mariadb/slow.logmariadb -e "SHOW FULL PROCESSLIST" |
| Locks of deadlocks | mariadb -e "SHOW ENGINE INNODB STATUS\G" | less |
| Is de buffer pool groot genoeg? | mariadb -e "SHOW GLOBAL STATUS LIKE 'Innodb_buffer_pool_read%'" |
| Een databaseshell op de blog | k3s kubectl -n wordpress exec -it deploy/mariadb -c mariadb -- \sh -c 'MYSQL_PWD="$(cat /etc/secrets/db-root-password)" mariadb -uroot' |
| Een dump vóór een wijziging | mariadb-dump --single-transaction --quick --routines --events nextcloud | gzip > nc.sql.gz |
| Zijn de tabellen gezond? | mariadb-check --all-databases |
| Geen databasegrafieken in Grafana | systemctl status mysqld_exportercurl -s 127.0.0.1:9104/metrics | grep "^mysql_up" |
🎯 De lessen
- De hit rate van de buffer pool bepaalt of meer RAM helpt – niet het vrije geheugen van de host.
- De reden waarom een tijdelijke tabel naar schijf gaat, bepaalt de fix.
- Controleer elke systemd-hardening met
ps -eZ. - Eén databaseaccount per doel, met de kleinste rechten die nodig zijn en alleen vanuit het netwerk dat nodig is.
- Bewaar een dump pas als gecontroleerd is dat hij compleet is.
⚖️ Alternatieven – en waarom MariaDB
| Optie | Sterk punt | Waarom niet hier |
|---|---|---|
| PostgreSQL | Uitstekende database, Nextcloud ondersteunt hem | WordPress ondersteunt hem niet native; twee database-engines voor twee applicaties zouden het beheer verdubbelen. |
| MySQL 8 | Het origineel, door beide ondersteund | Bestuurd door één leverancier, features lopen uiteen met MariaDB; geen voordeel voor deze workloads. |
| SQLite | Helemaal geen server | Prima voor tests, niet voor een Nextcloud met meerdere gebruikers en gelijktijdige writes. |
| MariaDB 10.11 LTS | Door beide ondersteund, community-governance, langetermijnserie | Gekozen. |
MariaDB is het minst spannende onderdeel van deze setup, en dat is een compliment. De interessante bevindingen zaten helemaal niet in de database, maar eromheen: in de systeemunit die hem startte, in de kernel die één I/O-interface uitschakelde, in de map waar tijdelijke tabellen werden weggeschreven. De database zelf deed gewoon zijn werk – zonder één query trager dan een seconde.
