Uczę mój blog obwąchiwać własne uploady: ClamAV na WordPressie (i dowód, że naprawdę szczeka)

Ilustracja ClamAV skanującego uploady WordPressa

🌐 Także w: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Nederlands

Folder uploads w WordPressie ma przechowywać twoje zdjęcia z wakacji i od czasu do czasu jakiś PDF. Zdecydowanie nie ma przechowywać web shella w PHP — ale to “ma” dźwiga tu bardzo dużo. Katalog uploads to najczęstsze miejsce, w którym skompromitowany WordPress kończy, wykonując kod atakującego, bo jest zapisywalny, dostępny z sieci i wszyscy o nim zapominają. Więc dałem swojemu nos: skaner antywirusowy, który co noc obwąchuje folder uploadów i wysyła mi maila w chwili, gdy coś wyczuje. 👃 A ponieważ czujnik dymu, którego nigdy nie testowałeś, to tylko biżuteria na suficie, uruchomiłem go też celowo. Więcej o tym na końcu.

🎯 Projekt (celowo nudny)

  • 🌙 Na żądanie, co noc. Żaden demon on-access w czasie rzeczywistym — to ciężkie dla skromnego VPS-a, a ja jestem w zasadzie jedyną osobą, która cokolwiek wrzuca. Jedno przeczesanie na noc to właściwy kompromis: w najgorszym razie malware leży kilka godzin do porannego maila, a nie tygodnie.
  • 🔇 Cicho, chyba że coś znajdzie. Ta sama filozofia co wszystko inne na tej maszynie (rkhunter, Monit): czysty skan nic nie wysyła. Mail od skanera zawsze więc oznacza “spójrz na to teraz”, nigdy “wszystko w porządku, jak zwykle”.
  • 🔎 Tylko wykrywanie. Zgłasza, nie usuwa ani nie przenosi do kwarantanny. Na osobistym blogu wolę sam obejrzeć znalezisko, niż żeby automatyczny sprzątacz po cichu zjadł plik z fałszywym alarmem.
  • 🧩 Zarządzane przez Ansible (rola blog_clamav), więc odtwarzalne i wersjonowane, a nie skrypt-płatek śniegu, o którym zapomnę, jak go zbudowałem.

📦 Jak to jest zainstalowane i skonfigurowane

Na AlmaLinux 9 całość to ClamAV plus jego aktualizator sygnatur:

dnf install clamav clamav-update

Dostarczony w pakiecie freshclam.conf zawiera linię-zaślepkę, która nie pozwala mu się nigdy uruchomić — klasyczna pułapka za pierwszym razem. Usuń ją, pobierz raz bazę sygnatur i włącz automatyczne aktualizacje:

# kill the "Example" line or freshclam refuses to start
sed -i '/^Example/d' /etc/freshclam.conf

freshclam                                   # first full signature download
systemctl enable --now clamav-freshclam     # keep signatures fresh automatically

Sam skan to mały skrypt w /usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh. Skanuje tylko katalog uploads, zachowuje się grzecznie wobec reszty maszyny, pomija absurdalnie duże pliki (malware nie chowa się w filmie na 300 MB) i — co najważniejsze — wysyła maila tylko przy trafieniu:

#!/bin/bash
SCAN_LOG="/var/log/clamav/wordpress-scan.log"
UPLOADS_DIR="/srv/wordpress-www/wp-content/uploads"

nice -n 19 ionice -c3 clamscan --recursive --infected --no-summary \
    --max-filesize=200M --max-scansize=200M \
    "$UPLOADS_DIR" > "$SCAN_LOG" 2>&1
RC=$?

# clamscan exit code 1 = something was found -> mail it, otherwise stay silent
if [ "$RC" -eq 1 ]; then
    mail -s "[$(hostname -f)] ClamAV: infected file(s) found in WordPress uploads" \
        me@example.com < "$SCAN_LOG"
fi
exit 0

Wpis w cronie uruchamia go co noc o 02:45. Poczta wychodzi przez ten sam relay msmtp, którego używają pozostałe moje alerty (rkhunter, Monit), więc jest jedna ścieżka poczty do utrzymania, a nie trzy.

45 2 * * * /usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh

🧪 Niech zaszczeka: test EICAR

Teraz zabawna część. Nie pobierasz prawdziwego malware, żeby przetestować antywirusa — używasz EICAR, branżowego standardowego 68-bajtowego ciągu testowego, który każdy skaner na świecie ma obowiązek oflagować i który jest całkowicie nieszkodliwy (to nie wykonywalne malware, tylko drukowalny ciąg ASCII zaprojektowany wyłącznie po to, żeby wyzwolić wykrycie). Wrzuć go w ścieżkę skanu, uruchom prawdziwy skrypt, patrz, jak odpala cały łańcuch, a potem go usuń:

# drop the harmless EICAR test file into uploads
printf 'X5O!P%%@AP[4\PZX54(P^)7CC)7}$EICAR-STANDARD-ANTIVIRUS-TEST-FILE!$H+H*\n' \
    > /srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt

# run the actual nightly script by hand
/usr/local/sbin/wordpress-clamav-scan.sh

# clean up immediately
rm -f /srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt

ClamAV wypatrzył go od razu — Eicar-Signature FOUND — skrypt dostał kod wyjścia 1, wysłał maila, a chwilę później w mojej skrzynce wylądowało to:

From:    homelab@apt-upgrade.me
Subject: [www.apt-upgrade.me] ClamAV: infected file(s) found in WordPress uploads

/srv/wordpress-www/wp-content/uploads/eicar-test.txt: Eicar-Signature FOUND

A żeby być dokładnym, sprawdziłem własny log relaya pocztowego, który potwierdził przekazanie, zamiast tylko je zakładać:

host=smtp.strato.de tls=on auth=on ... recipients=you@example.com
smtpstatus=250 ... 'OK queued' exitcode=EX_OK

Wykrywanie ✔️, ścieżka poczty prawdziwego skryptu ✔️, dostarczenie do mojej prawdziwej skrzynki ✔️. To różnica między “skonfigurowałem skaner” a “mam skaner, który działa” — ten drugi widziałeś, jak coś łapie. 🎯 (Plik testowy usunięty zaraz potem, uploady znowu czyste. To były ćwiczenia, nie włamanie.)

⚠️ Uczciwe ograniczenia

  • To skan nocny, nie w czasie rzeczywistym. Złośliwy upload zostaje złapany przy następnym uruchomieniu o 02:45, a nie w chwili, gdy trafi na serwer.
  • Skanuje uploady, folder najwyższego ryzyka — nie cały dysk. Do warstwy systemu operacyjnego służy inne narzędzie (tutaj to zadanie rkhuntera).
  • Wykrywanie, nie usuwanie. Mail to cały produkt; sprzątanie to decyzja człowieka.

Nic z tego mi nie przeszkadza na osobistym blogu, na którym to ja głównie coś wrzucam. Nie chodzi o kuloodporny EDR — chodzi o to, że jeśli w folderze uploadów kiedyś wyrośnie plik PHP, którego nie powinno tam być, dowiem się o tym do śniadania, zamiast usłyszeć od kogoś innego. To, plus rkhunter pilnujący systemu i Monit pilnujący usług, to trzy tanie, niezależne linki potykacze, które wszystkie kończą się w tym samym miejscu: w mojej skrzynce. 🛡️ Jak zawsze całość — rola ClamAV, skrypt skanujący, wpis w cronie, konfiguracja poczty — jest publiczna i wersjonowana w moim repozytorium Ansible: github.com/aptupgrademe/www_k3s. Pożycz, zepsuj, powiedz mi, co przeoczyłem. 🧑‍💻


📚 Więcej w tej serii: zabezpieczanie tego bloga

Część tekstów i obrazów na tej stronie powstała z pomocą AI lub została wygenerowana przez AI. Szczegóły