Ansible Tour, część 5: bezpieczeństwo IT – firewall, SSH, fail2ban, hardening, SELinux i detekcja

Część 5 Ansible Tour: wszystkie role bezpieczeństwa w jednym miejscu – jak zbudowana jest każda warstwa, przed czym chroni i co robić, gdy alarmuje.

Ilustracja do serii Ansible Tour

🌐 Także w: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Nederlands

Część 5 Ansible Tour. Po platformie, blogu i Nextcloudzie ta część zbiera wszystkie role bezpieczeństwa w jednym miejscu, dla obu stacków. Seria opisuje release v3.3.0, a późniejsze zmiany dodano jako aktualizacje.

Bezpieczeństwo bierze się tu z warstw: każda łapie to, co przepuściła poprzednia. Od zewnątrz do środka są to firewall, logowanie przez SSH, reakcja na ataki w logach (fail2ban), hardening systemu operacyjnego, izolacja przez SELinux oraz detekcja przez auditd, AIDE, rkhunter i ClamAV. Kod jest publiczny, więc atakujący też może go przeczytać. To nie problem: ochrona ma wynikać z kluczy, warstw i alertów, a nie z tajemnicy. Dokładne progi i tak pozostają tu niedopowiedziane.

Spis treści

🧱 common_firewall: nftables z własną tabelą

Firewall to nftables. Każdy chain ma policy drop: wszystko, co nie jest wprost dozwolone, jest odrzucane, łącznie z ruchem wychodzącym. Na wejściu dozwolone są tylko web, SSH z listy krajów i to, czego potrzebuje klaster; na wyjściu tylko DNS, NTP, HTTP(S), poczta i ruch podów. Wysoko w chainie input siedzą sety banów – nawet przed regułą dla nawiązanych połączeń, żeby ban kończył też połączenie, które jest już otwarte. Jeden set na jail fail2ban, jeden na ręczne bany, jeden na wykrywanie skanowania portów, wszystkie wygasają same w jądrze.

Najważniejsza linijka tej roli to nie reguła, tylko sposób przeładowania firewalla. Dostarczana usługa czyści wszystkie reguły w jądrze przez flush ruleset. Na nodzie Kubernetesa usuwa to też tabele kube-proxy, Flannela i kontrolera policy w K3s, i przez 30 do 90 sekund usługi Kubernetesa nie działają – Nextcloud po każdym przeładowaniu firewalla nie mógł się dostać do swojej bazy danych. Dlatego rola podmienia tylko własną tabelę, w jednej transakcji, i uczy systemd robić to samo za pomocą drop-ina.

Ponieważ podmiana tabeli tworzy też sety banów od nowa, puste, drugi handler restartuje potem fail2ban, który przywraca każdy aktywny ban ze swojej bazy danych. Bez tego po uruchomieniu playbooka większość banów istniała tylko w pamięci fail2ban, a firewall z powrotem wpuszczał te adresy.

Kubernetes otwiera też tylne drzwi: kube-proxy przekazuje NodePorty na każdym lokalnym adresie, także publicznym, a ten ruch idzie przez chain forward, nie przez input. W ten sposób exportery metryk były osiągalne z internetu. Osobny chain odrzuca nowe połączenia do nich. Jego priorytet jest dobrany precyzyjnie – po connection trackingu. W pierwszej wersji działał przed nim i odrzucał też odpowiedzi na wychodzące połączenia podów, których losowy port źródłowy wpadał w ten zakres: przez dwa miesiące około 4 procent takich połączeń kończyło się timeoutem.

Przy pierwszym w ogóle uruchomieniu rola nie włącza firewalla na żywo: SSH jednocześnie przenosi się na nowy port, a istniejące połączenie Ansible nie pasowałoby do żadnej reguły – play po prostu by zawisł. Zamiast tego serwer się restartuje, Ansible przełącza się na nowy port i tam kontynuuje.

Wniosek: firewall na hoście z Kubernetesem nigdy nie jest sam. Podmieniaj tylko własną tabelę i testuj każde założenie dotyczące kolejności i priorytetów.

🔑 common_ssh: drzwi i to, co wolno ci w środku

SSH nasłuchuje na innym porcie – samo w sobie to nie jest bezpieczeństwo, ale trzyma prawie cały automatyczny szum z dala od logów. Dozwolone są tylko klucze, tylko root, mało prób, żadnego forwardingu i krótka lista nowoczesnych algorytmów. Jedna lekcja przyszła z dwóch serwerów: dla słowa kluczowego ustawionego dwa razy sshd bierze pierwszą wartość, a obraz dostawcy podrzucał plik z PasswordAuthentication yes, który po cichu wygrywał z “no” w głównym pliku. Dlatego rola zapisuje drop-in o nazwie 00-hardening.conf, czytany przed wszystkim innym.

Drop-in systemd zamyka usługę SSH w piaskownicy, a wszystko, co ona uruchamia, to dziedziczy – każda sesja i każde zadanie Ansible. Nikt, kto loguje się przez SSH, nie może załadować modułu jądra ani zmienić parametru jądra, nawet atakujący z ukradzionym kluczem. Legalne zmiany idą przez systemd-run (część 2). Pouczające jest to, co po drodze trzeba było z powrotem usunąć: bez AF_NETLINK nft, ip i ss zawodzą w każdej sesji, akurat podczas naprawiania firewalla; a prywatny /tmp dla sshd był dziedziczony przez każdą sesję i niszczony pod działającymi sesjami przy każdym restarcie. Z tego zrobiła się reguła: ścisły sandboxing jest dla usług, które nie uruchamiają sesji.

Restart SSH przez własne połączenie SSH to najtrudniejsza część roli. Łańcuch handlerów najpierw sprawdza konfigurację przez sshd -t, potem restartuje sshd asynchronicznie, nie czekając na odpowiedź, która przez umierające połączenie nigdy by nie dotarła, porzuca stare połączenie i czeka, aż pojawi się nowe. Jeśli sshd nie wrócił, play głośno się wywala – a ty najpewniej masz jeszcze otwartą drugą sesję.

Wniosek: hardening dotyczy też administratora. Zanim włączysz ograniczenie, sprawdź, co sam musisz jeszcze móc zrobić w sytuacji awaryjnej.

🚫 common_fail2ban: reakcja na logi

Siedem jaili obserwuje dziennik systemowy (SSH), log ingressu (logowania do WordPressa, Nextclouda i Grafany, skanery, ścieżki, które tu nigdy nie są legalne) oraz własny log fail2ban (recydywiści dostają dużo dłuższy ban). Ban trafia prosto do setu danego jaila w firewallu, z czasem bana jako wygaśnięciem; nftables usuwa go sam, nawet jeśli fail2ban w międzyczasie przestał działać.

Mało która część setupu miała tyle cichych bugów. Po reboocie jaile HTTP przez całe dni obserwowały plik logu, który już nie istniał, bo jego nazwa zmienia się przy każdym restarcie kontenera. Bany IPv6 nie udawały się na secie IPv4, a fail2ban logował “Ban”. Set współdzielony przez wszystkie jaile sprawiał, że unban krótkiego jaila zdejmował dłuższy ban innego. A 26 października 2026 okazało się, że filtr dla logowań do Nextclouda od lipca nie policzył ani jednej próby – szukał /login, a Nextcloud używa /index.php/login. Deep dive o fail2ban opisuje wszystkie sześć przypadków.

Od tamtej pory końcowa kontrola każdego uruchomienia testuje efekt, a nie tylko stan: każdy filtr dostaje prawdziwą linię logu w dzisiejszym formacie, każdy jail na chwilę banuje adres z zakresów dokumentacyjnych, który musi trafić do setu w jądrze, a unban w jednym jailu nie może zdjąć bana w innym. Raz w tygodniu skrypt sprawdza z zewnątrz, czy ban naprawdę kończy połączenie, które jest już otwarte.

Wniosek: “Ban” w logu nie znaczy “zablokowany”. Prawda jest w secie jądra, a sprawdzasz ją prawdziwym wejściem.

🛡️ common_cis_hardening: benchmark z głową

CIS benchmark dał ponad sto ustaleń. Rola wdraża te bezpieczne, a jej nagłówek zaczyna się od tego, czego celowo nie robi, każdy punkt z uzasadnieniem: żadnej przebudowy PAM (błąd tam blokuje każde lokalne logowanie, a SSH i tak działa tylko na klucze), żadnego hasła do bootloadera (chroni przed fizycznym dostępem, którego VPS nie ma), żadnej własnej crypto policy, a IP forwarding zostaje włączony, bo potrzebuje go Kubernetes. Dla każdego, kto prowadzi podobny setup, ta lista jest najbardziej przydatną częścią.

To, co wdraża, obejmuje m.in.: AIDE jako kontrolę integralności plików z nocnym uruchomieniem o północy i odnowioną baseline o 04:00, po aktualizacjach; zablokowane moduły jądra dla starych systemów plików i pamięci USB; brak core dumpów; sudo z plikiem logu, zapisywane z visudo -cf jako walidacją, żeby zepsuty plik nigdy nie zastąpił prawdziwego; oraz /tmp, /var/tmp i /dev/shm z noexec. Domyślny użytkownik obrazu traci sudo bez hasła i powłokę logowania. 26 października 2026 na blogu wypłynął też ręcznie zrobiony w sierpniu plik crona, który codziennie uruchamiał AIDE drugi raz; rola teraz go usuwa.

Wniosek: benchmark to lista sugestii. Uzasadniona lista tego, czego nie wdrażasz, jest tak samo cenna jak samo wdrożenie.

🏷️ common_selinux: izolacja

SELinux nadaje każdemu procesowi i każdemu plikowi typ, a policy mówi, który typ procesu może dotykać którego pliku – root też. Procesy kontenerów działają jako container_t i mogą zapisywać tylko pliki typu container_file_t. Kontener, który wyrwie się ze swojego systemu plików, trafia na hosta, na którym prawie nic nie ma tego labela. Rola nadaje ten label katalogom montowanym w podach, jako trwałą regułę w policy – przed deploymentem, inaczej baza danych nie wystartuje.

Przez tygodnie działało to tylko w połowie: SELinux był w trybie enforcing, labele się zgadzały, ale K3s uruchamiał swój container runtime bez obsługi SELinux, bo w jego konfiguracji brakowało selinux: true. Każdy pod działał bez izolacji. Pokazał to rzut oka na ps -eZ; żaden check nigdy o to nie zapytał. Od 19 października 2026 każdy pod działa jako container_t, a od 26 października końcowa kontrola sprawdza też domenę każdej usługi hosta. Deep dive o SELinux opowiada całą historię.

Wniosek: tryb i labele nic nie mówią o tym, czy proces jest izolowany. Pokazuje to tylko domena działającego procesu.

🔎 Detekcja: auditd, AIDE, rkhunter, ClamAV

Te cztery zakładają, że ktoś się dostał do środka – albo że zmieniło się coś, co nie może się zmieniać. Ich wspólna zasada: cisza, gdy wszystko jest dobrze, mail, gdy nie jest. Detektor, który maila wysyła co noc, uczy cię go ignorować.

  • auditd obserwuje zapisy do plików użytkowników, sudo, SSH, crona i krytycznych dla bezpieczeństwa plików K3s. Mały skrypt wysyła maile tylko dla czterech kluczy – na przykład dla katalogu auto-deploy w K3s, który stosuje wszystko, co tam trafi. Hałaśliwe klucze zostają w logu na potrzeby dochodzeń. Ten notifier raz nie działał przez sześć tygodni, bo brakowało polecenia, a || true połknęło błąd.
  • AIDE odnawia swoją baseline na końcu każdego uruchomienia playbooka, ale tylko wtedy, gdy coś naprawdę się zmieniło. Jego kod wyjścia to maska bitowa: 1 do 7 oznacza “znaleziono różnice”, co tuż po uruchomieniu jest normalne, a nie jest błędem.
  • rkhunter porównuje binarki systemowe z zapisaną bazą danych. Plugin dnf aktualizuje tę bazę po każdej instalacji pakietu, inaczej każda aktualizacja byłaby ostrzeżeniem następnej nocy.
  • ClamAV skanuje w nocy, z niskim priorytetem, to, co wgrywają użytkownicy, i sam nigdy niczego nie usuwa. Pomija podglądy, bo powstają z plików, które i tak są skanowane.

Od 26 października 2026 każdy z tych jobów po udanym uruchomieniu zgłasza timestamp do monitoringu, a alert odpala, gdy któryś się spóźnia. Detektor, który milczy, bo już nie działa, to najgroźniejsza cisza.

Wniosek: cichy detektor jest dobrym znakiem tylko wtedy, gdy wiesz, że się uruchomił.

🛠️ W praktyce

  • Alert o logowaniu SSH: ktoś zalogował się interaktywnie. Jeśli to nie ty, działaj od razu: sprawdź last -i, wymień klucze.
  • AIDE zgłasza zmiany: oczekiwane po zaplanowanej zmianie, w przeciwnym razie zbadaj – zanim następne uruchomienie playbooka odnowi baseline.
  • Zdarzenie auditd: zmieniło się coś, co nigdy nie może się zmienić. Traktuj to jako incydent, dopóki nie zostanie wyjaśnione.
  • Zablokowałeś sam siebie: fail2ban-client set <jail> unbanip <address> z innego połączenia albo poczekaj. Nigdy nie testuj ścieżek ataku z maszyny, z której administrujesz.
  • SSH nie wraca po zmianie: konsola webowa dostawcy. Dlatego: przetestuj konsolę, zanim będziesz jej potrzebować.

🎯 Lekcje z części 5

  • Na hoście z Kubernetesem podmieniaj tylko własną tabelę firewalla.
  • W sshd wygrywa pierwsza wartość – twój hardening musi być czytany jako pierwszy.
  • Testuj ochronę prawdziwym wejściem, a nie jej statusem.
  • Sprawdzaj domenę działających procesów, nie tylko tryb i labele.
  • Każdy detektor potrzebuje oznaki życia, inaczej awaria wygląda jak spokój.

🧭 Dokąd tour zmierza dalej

Część 6 zamyka tour monitoringiem. Technologia pod tą częścią jest objaśniona w deep dive’ach o nftables, fail2ban i SELinux.

Część tekstów i obrazów na tej stronie powstała z pomocą AI lub została wygenerowana przez AI. Szczegóły