Deep Dive: AIDE i rkhunter na hoście K3s – kontrola integralności bez tonięcia w fałszywych alarmach

AIDE i rkhunter zgłaszają każdą zmianę plików systemowych. Na hoście Kubernetes coś jednak zmienia się cały czas. Jak skonfigurować oba tak, żeby alarm znów coś znaczył – i fałszywe alarmy, które mnie do tego doprowadziły.

Ilustracja do serii Deep Dive

🌐 Także w: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Português · Nederlands

Narzędzie do kontroli integralności jest tak dobre jak maile, które wysyła. Jeśli co rano zgłasza setki zmian, po tygodniu nikt ich już nie czyta — a jedno prawdziwe znalezisko ginie razem z nimi. Taki był mój problem z AIDE i rkhunterem na trzech hostach K3s: oba działały, ale głównie zgłaszały rzeczy, które sam spowodowałem.

Ten deep dive pokazuje, co robią oba narzędzia, skąd bierze się szum na hoście Kubernetes i jak baseline nadąża za każdą zamierzoną zmianą.

Spis treści

🧾 Co robi AIDE

AIDE (Advanced Intrusion Detection Environment) buduje bazę danych: dla każdego obserwowanego pliku zapisuje sumy kontrolne, uprawnienia, właściciela, rozmiar i znaczniki czasu. Codzienna kontrola porównuje system plików z tą baseline. Jeśli ktoś zmieni program w /usr/bin albo konfigurację w /etc, wychodzi to na jaw — nawet jeśli atakujący wyczyścił logi.

Mój działa raz dziennie i wysyła maila tylko wtedy, gdy AIDE faktycznie znajdzie różnice. Dwa szczegóły sprawiają, że da się z tego korzystać:

  • Kilka wątków: AIDE 0.19 potrafi liczyć hashe równolegle. Z jednym wątkiem przebieg trwał od 38 sekund do półtorej minuty; teraz używa jednego wątku na vCPU, z niskim priorytetem.
  • Kod wyjścia to maska bitowa: 1 = pliki dodane, 2 = usunięte, 4 = zmienione. Wartości od 1 do 7 oznaczają więc “znaleziono różnice”; dopiero 14 i więcej to błąd samego AIDE. Potraktuj to jak zwykły kod błędu, a przerwiesz dokładnie wtedy, gdy AIDE wykonał swoją pracę — co robiła moja pierwsza wersja.

Wniosek: AIDE nie mówi “dobrze” ani “źle”, mówi “inaczej niż wczoraj”. Czy to jest znalezisko, zależy od tego, czy baseline jest aktualna.

🐳 Skąd bierze się szum na hoście K3s

Host Kubernetes zmienia się nieustannie, choć nie dzieje się nic podejrzanego. U mnie trzy miejsca regularnie generowały fałszywe alarmy:

  • /var/log/pods: K3s tworzy podkatalog przy każdym starcie poda i każdym uruchomieniu CronJoba. To zmienia liczbę dowiązań katalogu nadrzędnego — AIDE zgłaszał to praktycznie codziennie.
  • /var/log/containers: jeden symlink na kontener, wskazujący do /var/log/pods. Jeśli pod CronJoba zostanie sprzątnięty w trakcie kontroli, link wisi w próżni, a mail zaczynał się od “failed to access …”.
  • /boot/efi: system plików FAT, którego AIDE pod SELinuksem nie może czytać. I tak pomijał tę partycję — ale każdy przebieg produkował porcję odmów SELinuksa, 13 na przebieg na jednym hoście.

Pierwsze dwa nie są celem manipulacji: to ulotne zapisy wyjścia kontenerów, a nie programy ani konfiguracja. Dlatego zostały wykluczone, każde z uzasadnieniem w kodzie. W przypadku /boot/efi samo wykluczenie nie wystarcza: AIDE nadal odpytuje właściwości systemu plików przez statfs(). Mały lokalny moduł SELinuksa pozwala dokładnie na to jedno wywołanie — odczyt metadanych systemu plików, ani jednego pliku na nim. Pliki EFI pochodzą z pakietów, więc w razie potrzeby sprawdza je rpm -V.

Wniosek: wykluczenia są w porządku, o ile każde ma uzasadnienie. “Bo to irytujące” nim nie jest — “bo to ulotne i nie jest celem ataku” już tak.

🔄 Baseline musi iść z duchem czasu

Większość fałszywych alarmów pochodziła jednak ode mnie. Każda zamierzona zmiana — aktualizacja pakietu, nowa reguła firewalla, nowa binarka K3s — jest dla AIDE na początku odchyleniem. Na moich hostach są trzy drogi, którymi zmieniają się obserwowane pliki, i każda potrzebuje własnego odświeżenia:

  • Uruchomienia Ansible: ostatnią rolą każdego playbooka jest common_aide_refresh. Uruchamia aide --update, który w jednym przebiegu sprawdza i zapisuje nową bazę. Wcześniej była to kontrola, a po niej aktualizacja, czyli dwa pełne skany na uruchomienie.
  • Nocne aktualizacje bezpieczeństwa: dnf-automatic instaluje aktualizacje w nocy, bez Ansible. Po wymianie kernela AIDE zgłosił następnego ranka 3273 dodane, 3273 usunięte i 364 zmienione pliki — stary kernel wyszedł, nowy wszedł. Od tamtej pory o 04:00 działa osobne odświeżenie, po oknie aktualizacji i ewentualnym restarcie o 03:30.
  • Zmiany ręczne: kto zmienia coś poza tymi dwiema drogami, musi sam uruchomić odświeżenie. Moja zasada: po każdym uruchomieniu playbooka z --tags uruchomić też --tags common_rkhunter,common_aide_refresh — uruchomienie z tagami pomija ostatnią rolę.

Trzecia droga jest podstępna. Kiedy niedawno po południu zainstalowałem kernel ręcznie, kontrola o północy — przed odświeżeniem o 04:00 — zgłosiłaby dokładnie ten kernel.

Wniosek: każda droga, którą zmienia się system, potrzebuje pasującego odświeżenia baseline. Pomiń jedną, a fałszywy alarm przyjdzie niezawodnie.

🦠 rkhunter: druga opinia z własnymi dziwactwami

rkhunter (Rootkit Hunter) działa podobnie, ale z innym naciskiem: porównuje ważne programy systemowe z własną bazą właściwości i szuka śladów znanych rootkitów. On też potrzebuje aktualnej baseline, którą tworzy rkhunter --propupd.

Potrzebne były trzy rzeczy, zanim się uciszył:

  • Plugin dnf zamiast hooka timera: po każdej transakcji dnf, która faktycznie zmieniła pakiety, mały plugin uruchamia rkhunter --propupd. Moje pierwsze rozwiązanie było podpięte pod usługę dnf-automatic, więc odpalało się tylko przy nocnych aktualizacjach, a nie przy ręcznym dnf upgrade.
  • Jeden skan na noc: pakiet z EPEL dostarcza własny skrypt w /etc/cron.daily. Razem z moim własnym wpisem w cronie każdy host robił dwa pełne skany na noc — a ostrzeżenie oznaczało dwa maile. Skrypt z pakietu zniknął, a ustawienie rpm (%_netsharedpath) sprawia, że następna aktualizacja rkhuntera go nie przywróci.
  • Wyłączone testy, każdy z uzasadnieniem: niektóre testy nie pasują do AlmaLinux 9 ani K3s — na przykład test konfiguracji SSH ze znanym bugiem w rkhunter 1.4.6 albo testy modułów, które po wymianie kernela szukają w złej ścieżce. Każdy wyłączony test jest wypisany w roli razem z uzasadnieniem.

Jeden szczegół dla zasady driftu: --propupd odświeża bazę pochodną, a nie konfigurację. Dlatego task nigdy nie zgłasza “changed” — inaczej każde uruchomienie playbooka wyglądałoby jak drift.

Wniosek: pakiet czasem przynosi własne wyobrażenie o tym, jak należy go obsługiwać. Jeśli sam planujesz zadania, świadomie wyłącz dołączony harmonogram — i upewnij się, że nie wróci.

💓 Kto sprawdza sprawdzającego?

Cicha kontrola integralności jest dobra tylko wtedy, gdy faktycznie działa. “Brak maila” może oznaczać dwie rzeczy: wszystko w porządku — albo job już nie działa. Dlatego każdy z tych jobów na koniec zapisuje znacznik czasu (heartbeat) dla Prometheusa, a reguła alertu odpala, gdy któryś z nich zrobi się zbyt stary.

Ustawienie heartbeatów wyciągnęło na światło dzienne dwa stare błędy:

  • Na jednym hoście o 05:00 działała ręcznie zrobiona druga kontrola AIDE — w żadnej roli i żadnym repozytorium, jednowątkowa i zbędna.
  • Maile do gołego odbiorcy root nigdy nie docierały. Relay je przyjmował, ale msmtp nie ma lokalnych aliasów, a bez domeny mail nie trafiał nigdzie. Od tamtej pory każdy alert idzie na pełny adres.

Wniosek: cisza to nie dowód. Narzędzie kontrolne potrzebuje własnej kontroli tego, że działa i że jego maile docierają.

🎯 Wnioski

  1. Alarm musi coś znaczyć — inaczej nikt go nie przeczyta.
  2. Wykluczenia tylko z uzasadnieniem — ulotne logi kontenerów tak, “irytujące” nie.
  3. Każda droga zmian potrzebuje swojego odświeżenia — Ansible, nocne aktualizacje i praca ręczna.
  4. Sprawdzaj dołączone harmonogramy — pakiet może przynieść drugi skan.
  5. Monitoruj sprawdzającego — heartbeat na job, maile na prawdziwe adresy.

Więcej tła o SELinuksie na tych hostach znajdziesz w deep dive o SELinuksie, a monitorowanie jobów w części 6 Ansible tour.

Część tekstów i obrazów na tej stronie powstała z pomocą AI lub została wygenerowana przez AI. Szczegóły